بزرگداشت مقام علمی – فرهنگی دکتر منصوره اتحادیه

دکتر شیرین بیانی اولین سخنران این مراسم بود که با ذکر خاطراتی در مورد آغاز به کار منصوره جوان در گروه تاریخ دانشگاه تهران تا امروز ذائقه شرکت کنندگان را شیرین کرد.ایشان سخنان خود را اینگونه آغاز کرد: زمانی که از من خواسته شد تا به دو مناسبت دهمین سالگرد تأسیس”انجمن زنان پژوهشگر تاریخ”؛ و بزرگداشت دکتر منصوره اتحادیه – نظام مافی- در این مجلس شریف شرکت کنم، از هر دو خبر بسیار مسرور شدم، زیرا از سوئی شاهد کوشش ها و تلاش های انجمن از ابتدای تأسیس تا کنون بوده و هستم و از سوئی دیگر شاهد کوشش ها و تلاش های دکتر اتحادیه، از ابتدای ورود به دانشگاه تهران تا کنون بوده ام.
“انجمن زنان پژوهشگر تاریخ” را جمعی از بانوان و دوشیزگان جوان تاریخ دان و یا دوستداران تاریخ به پیش می برند که با کوشش پی گیر و دلسوزانه سرکار خانم محتشمی پور و یاری همکاران شان، تأسیس گردیده است. این گروه همگون، تا آنجا که من به مناسبت های مختلف با شرکت در سمینارها و سخنرانی های آن شاهد بوده ام، به جدّ کوشیده و می کوشند تا اولاً: جایگاه زن را در تاریخ و جامعه معاصر ایران به گونه علمی، به درستی و بدون تعصّب، مشخص سازند که یکی از تبّرزهای آن، همین مجلس بزرگداشت بانویی فرهیخته است و ثانیاً با این شناخت صحیح تا حد امکان، زنان را به سوی ترّقی و تعالی و قرار گرفتن در جایگاه حقیقی شان، رهنمون گردند؛ که البته هنوز کاری بس دشوار و راهی بس دراز در پیش رو دارند. امیدوارم که سالیان سال، با همین جدیت و به همین نیکویی راه را ادامه دهند و به این هدف والا دست یابند.
و اما مناسبت دیگر حضور ما در این جمع: به یاد دارم که در حدود سی و هفت سال پیش در دانشگاه تهران، روزی که پس از اتمام کلاس درسی برای رفع خستگی وارد دفتر گروه تاریخ شدم، با بانویی جوان، خوش سیما و شاداب روبرو گردیدم. با برخوردی حاکی از مهر و آشنایی سلام گفت. من کنارش نشستم. سر گفتگو باز شد و تقریبا از همان لحظه، دوستی بین ما آغاز گردید؛ زیرا از گذشته، خانواده های یکدیگر را می شناختیم. به دنبال این گفتگو دریافتم که ایشان در مرکز مطالعات عالی بین المللی و کتابخانه دانشکده حقوق همین دانشگاه، مشغول کارند و می خواهند به گروه ما منتقل شوند. در آن زمان پدرم که به تازگی تصدی اداره گروه تاریخ را کنار نهاده بود، از این خبر خوشحال شد. به زودی این نقل و انتقال انجام گرفت و منصوره به جمع ما پیوست. چندی نگذشت که او تصمیم گرفت که برای ادامه تحصیل و گرفتن دکترای تاریخ به انگلستان، دانشگاه ادیمبورو برود. این همتی بزرگ را می طلبید. زیرا خانه، خانواده و کار و در ضمن انقطاع از تحصیل موانع راه بودند. ولی او مصمم و با عزم راسخ و به خصوص به یاری همسر ارجمندش روانشاد دکتر صادق نظام مافی، از پزشکان شهیر کشور که یادشان به خیر باد و جای شان در این محفل بسیار خالی است، توانست این مهم را از پیش پا بردارد و این توفیق به سرعت و با حداقل زمام ممکن، که تلاشی مضاعف را می طلبید کسب گردید. منصوره با درجه دکترای تاریخ به جمع ما به گروه تاریخ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران پیوست. سالی نگذشت که به علت تغییر در ترتیب اطاق های کار همکاران، من و منصوره هم اطاق شدیم و این اتفاقی خوش آیند و شیرین بود. از آن پس هر روز، رو در روی یکدیگر می نشستیم، کار می کردیم، به کلاس درس می رفتیم و اوقات اندک فراغت یا بهتر بگویم “زنگ تفریح” را با یکدیگر به گپ زدن دوستانه می پرداختیم. از هر در سخن می گفتیم: از خانواده، از خوشی ها و نا خوشی های زمانه، از مطالعات پیش رو و خلاصه از هر مقوله درباره گذشته، حال و آینده.
اگر کتابی از ما از زیر چاپ بیرون می آمد، از بابت توفیق-مان شادمان می شدیم، چنانکه امروزه نیز چنین است. منصوره شخصیتی بسیار خوش آیند است. خوش رو، شاد و طنز پرور، از سختی ها نمی هراسد و پر کار و پر توان است. با دلسوزی و پشتکار دانشجویانش را به جلو می برد و به کار، تشویق شان می کند. با شرکت در سمینارهایی که در خارج و داخل کشور تشکیل می شود، شرکت می کند و همواره دست پر باز می گردد. امروزه پس از دوران بازنشستگی، با همان توش و توان به کار پژوهش و تدریس، شرکت در محافل علمی، نگاشتن و ترجمه کتاب، اشتغال دارد. مؤسسه “نشر تاریخ ایران” که توسط او تأسیس شده و همچنین تصدی اداره امور آن بر عهده اوست، به وجهی پسندیده پیش می رود. در تاریخ دوره قاجار خبره است. در داخل و خارج پژوهشگری شناخته شده است و با اشراف کامل به زبان انگلیسی و در درجه ای پایین تر فرانسه و شناخت دنیای غرب، پیوسته جهان بینی خویش را توسعه می بخشد و پژوهش هایش را رو به تکامل می برد و لحظه ای از فعالیت در این زمینه ها باز نمی ایستد. امیدوارم که در آینده نیز پیوسته همین نیرو و پشتکار و شادابی را حفظ کند و ما شاهد توفیق روز افزون او در زمینه های گوناگون زندگی، به خصوص فعالیت های علمی اش باشیم.
پس از آن دکتر احسان اشراقی به بیان خاطرات و نیز موقعیت علمی و فرهنگی همکار دیرین خود پرداخت. سپس دکتر همای رضوانی به عنوان عضو انجمن و شاگرد استاد و بعدها همکار ایشان در دفتر نشر تاریخ از دیون استاد بر گردن خود و آنچه از او آموخته است، سخن گفت و سجایای اخلاقی و منش و کردار ایشان را ستود. دکتر رضوانی، سخن خود را با اشعاری از فردوسی آغاز کرد و اظهار داشت: به دو دلیل بنا بر این شد که بنده در این جلسه که به مناسبت تجلیل از استاد ارجمند سرکار خانم دکتر اتحادیه برگزار می شود، صحبتی داشته باشم. اول به دلیل این که از نظر سنی از پیشکسوتان انجمن محسوب می شوم و دوم این که نوع ارتباطی که بنده با دکتر اتحادیه دارم کمی با دیگر اعضای انجمن متفاوت است. من نه تنها افتخار شاگردی ایشان را داشتم، بلکه چند سال در دفتر نشر تاریخ ایران زیر نظر استاد کار کردم. چند سال بسیار مفید و پر برکت. در خدمت خانم دکتر و در انتشارات نشر تاریخ خیلی چیزها یاد گرفتم. چه از نظر علمی و چه معنوی. با اسناد تاریخی از نزدیک آشنایی بیشتری پیدا کردم، به مرور خطوط مختلف اسناد را توانستم بخوانم و با روند کار یک مرکز انتشاراتی و مشکلاتی که دارد آشنا شدم.
محیطی بسیار صمیمی بود و اعضای آن بدون توجه به رتبه و مسئولیتی که داشتند، در کنار هم، دوستانه کار می کردند و همه اینها از برکت وجود خانم دکتر اتحادیه بود. ایشان با مهربانی و تواضع خاص خود توانسته بود آن محیط دوستانه و صمیمی را ایجاد کند. در آنجا مسئله رئیس و مرئوس مطرح نبود. به نظرات افراد بها داده می شد و در حقیقت کارها به صورت مشورتی و نظر خواهی و البته با تصمیم و نظر نهایی خانم دکتر انجام می شد. مسلم است با چنین روشی با آرامش و علاقه می توان پیشرفت کرد و روزهای خاطره انگیزی داشت؛ همان طور که من خاطرات بسیار شیرین از آن ایام دارم.
و اما ارتباطی که ایشان با انجمن دارند. از آنجایی که انجمن های غیر دولتی نظیر انجمن زنان پژوهشگر تاریخ که نهادی است علمی و پژوهشی، نیاز به حمایت محققان و پژوهشگران علوم انسانی به ویژه استادان رشته تاریخ داشته و دارد. از همان سال های اول، انجمن طلب یاری از آنانی که دستی در تاریخ و دیگر رشته های علوم انسانی دارند، نمود و خوشبختانه از جانب بسیاری از استادان و پژوهشگران پاسخ محبت آمیز دریافت کرد. از جمله از دو بانوی فرهیخته: سرکار خانم دکتر اتحادیه و سرکار خانم دکتر بیانی که به معنای واقعی قدم به قدم و در تمام مراحل یار و همراه انجمن بوده و هستند.
از جمله اهداف انجمن تلاش جهت اعتلای پژوهش های تاریخی و نیز ایجاد ارتباط و هماهنگی میان مراکز آموزشی و پژوهشی و تحقیقات تاریخی است و طبعا برای تحقق این هدف باید برنامه ریزی دقیق در ابعاد مختلف پژوهشی و آموزشی داشته باشد و در این راستا، یکی از برنامه ها برگزاری سمینارها و همایش هایی است در موضوعات مختلف تاریخ
حضار محترم واقفند که چنین برنامه هایی از آغاز تا انجام است. چه مشکلات و سختی هایی دارد و تا چه اندازه هزینه و مهم تر از آن وقت باید صرف نمود. خانم دکتر اتحادیه که اکنون از اعضای اصلی و ثابت انجمن هستند، یکی از کسانی بودند که در این راه با محبت و آرامش با انجمن همراهی نمودند. ایشان در تمام همایش هایی که تا کنون از سوی انجمن برگزار شده است از اعضای اصلی هیأت علمی بودند. در سمینار زنجان ریاست علمی همایش را به عهده گرفتند و با انرژی تمام که از ویژگی های ایشان است، تا پایان کار انجمن را یاری دادند. تلاش و زحمت ایشان را در موارد مختلف چون داوری مقالات، مشاوره علمی، حضور مستمر در دفتر انجمن حتی روزهای تعطیل و به خصوص نوع ارتباط ایشان با اعضای انجمن که هم چنان که قبلاٌ عرض کردم، ریشه در فرهنگ اخلاقی ایشان دارد، از یاد نمی بریم. زبان¬مان قاصر است از بیان احساس¬مان و قدرشناسی نسبت به استاد. اما برای این که گوشه ای از احساس خود و دیگر اعضای انجمن را ابراز دارم؛ این دو بیت زیبا را به هر دو استاد بزرگوار و عزیز، خانم دکتر اتحادیه و خانم دکتر بیانی تقدیم می¬کنم:
آواز خوش هزار تقدیم تو باد
سرسبزترین بهار تقدیم تو باد
گویند لحظه ایست روئیدن عشق
آن لحظه هزار بار تقدیم تو باد
دکتر علی سجادی به نمایندگی از رئیس مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی از ابتکار عمل انجمن در بزرگداشت مقام اساتید تاریخ تشکر کرد و هدیه مرکز را شامل شاهنامه فردوسی تقدیم دکتر اتحادیه نمود و بالاخره آقای جمشید کیانفر همکار انتشاراتی استاد به شرح آثار، تألیفات و تلاش های دکتر اتحادیه در حوزه نشر پرداخت. آقای کیانفر سخنرانی خود را با این جملات آغاز کرد که: نخست دهمین سالگرد تأسیس انجمن زنان پژوهشگر تاریخ را تبریک می¬گویم و برای هیأت مؤسس و دست¬اندرکاران انجمن آرزوی توفیق دارم. همچنین سپاسگزار از مسئولین انجمن در برگزاری نکوداشت بانوی بزرگوار، استاد تاریخ سرکار خانم دکتر منصوره اتحادیه. سخن گفتن از سرکار خانم دکتر اتحادیه بسیار سخت است به¬ویژه استادان بزرگوار گفتنی¬ها را گفتند و به حق ستایش¬ها کردند و زبان الکن این کم¬ترین را نه تنها بستند، بل دوختند. و آنچه حقیر باید بگوید در حقیقت زیره به کرمان بردن است و بس.
سرکار خانم دکتر اتحادیه بانوئی که استاد تاریخ هستند و مصحح، مترجم، نویسنده و پژوهشگر و افزون بر آن با شهامت که سرمایه خانوادگی را در راه احیاء نشر میراث مکتوب به خطر انداختند و می¬توانستند به دور از دغدغه و نوسان های بازار نشر ایران ـ فی¬الواقع مریض ـ به کار پژوهش و تحقیق و ترجمه و تألیف و تصحیح بپردازند.
اهل قلم معمولاً یک بُعدی یا دو بعدی هستند، بدین طریق که شغلی را یدک می¬کشند و خارج از ساعات اداری به قلم¬فرسائی یا بهتر بگویم به کار دل مشغولند، حال چه در عرصه تحقیق و ترجمه و یا تألیف و تصحیح، اما بانوی بزرگوار ما در چند عرصه به فعالیت مشغولند و هرچه می-کنند همه کار دل است و بس.
با خلوص نیت و از صمیم قلب می گویم که سرکار خانم دکتر اتحادیه ، هنرهایشان در استادی تاریخ، نویسندگی، ترجمه و تصحیح، نشر کتاب¬های تخصصی تاریخ و چندین هنر دیگر است. یکی از آن هنرها حمایت از اهل تحقیق و پژوهش و کمک بدیشان و اجازه آنکه نامشان در کنار نام این بانوی بزرگوار زینت بخش صفحه عنوان و روی جلد کتاب باشد، همچون درختی با ریشه که در زیر سایه خود دهها نفر را دربر می¬گیرد.
قرار بود که این کمترین، از سرکار خانم دکتر اتحادیه در مقام ناشر سخن بگوید، اما مگر می¬شود، هنرهای دیگر حضرت¬شان را نادیده گرفت و فقط گفت که سرکار خانم دکتر اتحادیه ناشر هستند و آن¬هم چه ناشری، با کارنامه¬ای درخشان در طول حیات و فعالیت نشری که به ربع سده می¬رسد؛ از سالهای نخستین بعد از انقلاب تا به امروز قریب به صد عنوان کتاب و گاهی هر عنوان در چند مجلد.
کارنامه نشر تاریخ ایران با نام سرکار خانم دکتر اتحادیه عجین شده است و نمی¬توان نشر تاریخ ایران را بدون شخصیت علمی و مدیریت¬شان و شخصیت سرکار خانم اتحادیه را بدون نشر تاریخ ایران مورد بررسی و کنکاش قرار داد.
در یک بررسی کوتاه و گذرا، کتاب های منتشره از سوی نشر تاریخ به مدیریت و بینش سرکار خانم اتحادیه را می-توان به چند دسته تقسیم کرد:
۱. آثار متونی عصر قاجار. شامل: خاطرات، سفرنامه¬ها، اسناد و مکاتبات ۲. آثار تحقیقاتی یا تألیفی و پژوهشی۳. آثار ترجمه ۴. رسائل که نشر آن خود موضوعی بس¬مهم است و خطرآفرین برای سرمایه نشر ۵. تاریخ ایران باستان
اما دامنه فعالیت نشر تاریخ فقط بدین چند موضوع محدود نشده و نیست چرا که حتی رمان و داستان هم در میان آثار منتشره مشاهده می¬شود و افزون بر آن در عرضه هنر نیز به فعالیت پرداخته است.
سخن را کوتاه کرده، سر تعظیم در برابر این بانوی بزرگوار صاحب هفت هنر فرود می¬آورم و با آرزوی توفیق روزافزون برای¬ ایشان و خانواده محترم شان و همچنین مسئولان انجمن زنان پژوهشگر تاریخ رخصت می¬طلبم.
علاوه بر آن، فرزانگان و بزرگانی چون: دکتر ایرج افشار، دکتر ژاله آموزگار، دکتر محمد تقی امامی خویی و دکتر شهلا اعزازی در این محفل علمی و فرهنگی حضور داشتند که برخی از آنان از جمله دکتر افشار و دکتر اعزازی دیدگاههای خود را در ارتباط با این بانوی سخت کوش عرصه علم و فرهنگ ابراز داشتند.
دکتر اتحادیه نیز طی سخنانی از انجمن و اعضای پر تلاش آن برای تأسیس نهادی استوار و پر ثمر و برگزاری مراسم تجلیل از یکی از خدمتگزاران به تاریخ کهن ایران، قدردانی کرد و همچنین حضور همه استادان پژوهشگران ، دانشجویان و علاقمندان به تاریخ را در برنامه ارج نهاد. وی سپس از زندگی و فعالیت های خود و نیز از تاریخ و اهمیت تاریخ نگاری، تاریخ خوانی و تاریخ دانی سخن گفت و در پایان لوح تقدیری توسط رئیس هیأت مدیره انجمن و دکتر شیرین بیانی همراه با دسته گل به ایشان اهداء گردید.
دفتر یادبود مراسم نیز دست به دست می گشت تا هر یک از حاضران به فراخور حال دستخطی به یادگار گذارند و پس از آن عکس های یادگاری و برش کیک تولد ۱۰ سالگی انجمن و ۷۵ سالگی استاد بزرگ تاریخ معاصر ایران پایان بخش مراسم بود

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *