نشست علمی ماهانه آذر ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

IMG_20181201_131850_115

نشست علمی ماهانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در روز چهارشنبه مورخ هفتم آذر ماه در سالن پرهام سازمان اسناد کتابخانه ملی برگزار گردید. در ابتدای جلسه خانم رنجبر عمرانی به ارائه گزارشی از فعالیت‌های انجمن و همایش پیش رو که در فروردین ماه سال آینده در استان ایلام برگزار خواهد شد، پرداختند.
دکتر فصیحی به عنوان سخنران جلسه در ادامه به توضیح در مورد مطالعات پسا استعماری و تاریخ محلی زنان و مقولاتی همچون فمنیسم و تاریخ محلی پرداختند و افزودن: مطالعات پسا استعماری چه رویکردی به مباحث زنان دارد، مسائل زنان را چگونه دیده و این حوزه چه افق‌هایی را می‌تواند برای تاریخ محلی زنان ایجاد کند. این حوزه، حوزه پر مخاطره، گسترده و متناقضی است که سبب می‌شود استفاده‌های درست و نادرست از آن شود.
عنوان پسا استعمار در این حوزه به یک دوره و موقعیت زمانی اشاره دارد، محدوده‌ای که دوره زمانی و پیامدهای استعمار را در کشورهای مستعمره بررسی می‌کند، در واقع مطالعاتی که به مسائل و پیامدهای استعمار در کشورهای مستعمره می‌پردازد، به یک معنا به دوره‌ای گفته می‌شود که عده‌ای می‌گویند در آن استعمار وجود ندارد. حوزه دیگر پسا استعمار به یک موقعیت اشاره دارد: دوره‌ای که در آن گرچه به صورت فیزیکی و ارضی استعمار تمام شده است اما دانشی در این دوره ایجاد شده که همچنان به سلطه اقتصادی و سیاسی در این دوران می‌انجامد و به چگونگی مواجه مستعمره‌ها با استعمار و اینکه هنوز کشورهایی داریم که مستعمره نیستند اما به شکلی با استعمار درگیر هستند می‌پردازد. حوزه پسا استعمار به طور مشخص با دوره شرق شناسی ادوارد سعید شروع شده و از جنگ جهانی دوم به بعد بکار گرفته شد.
حوزه مطالعاتی پسا استعمار دو کار می‌کند: یکی پیامدهای استعمار را از نظر اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را بررسی می‌کند و دیگری متون تولید شده در این دوران را مورد بررسی قرار می‌دهد و به گونه‌ای، رویکردی انتقادی به گفتمان شرق شناسی یا گفتمان برآمده از استعمار دارد و گفتمانی را تولید کرده که این گفتمان دانشی را به جهان عرضه کرده که حوزه‌های گسترده‌ای را در برگرفته و آنچه را که به عنوان دانش مدرنیسم به جهان تحمیل شده در واقع باید متونش را از لحاظ گفتمانی بازنگری کرد و سهم بقیه جهان را در این گفتمان به حساب آورد.
متونی که استعمارگران در قرن ۱۹ و۲۰، غرب استعمارگر تولید کرده، جهان سوم و شرق در این متون چگونه بازنمایی شده است و رویکرد دیگر اینکه مستعمره‌ شده‌ها هم متونی تولید کرده‌اند و اینکه با استعمار و سلطه فرهنگی و سیاسی چقدر می‌توان صدای مستعمره شده ها را شنید بنابراین حوزه‌ای به عنوان پسا استعماری ایجاد شد.
تعداد زیادی هم معتقدند گفتمان و متونی که دانش شرق شناسی تولید کرده است باعث تداوم سلطه غرب بر شرق شده و آنچه که در بنیادهای فکری حوزه پسا استعماری می‌توان در موردش بحث کرد: یکی مقوله گفتمان شرق شناسی( شرقی غربی)، مقوله مرکز پیرامون، فرادست فرودست، نژاد، طبقه، جنسیت که در گفتمان پسا استعماری بسیار به آن توجه شده است که در واقع گفتمان غالبی را رقم زده که غرب را در مقام برتر و شرق را تبدیل به یک سوژه فرودست کرده است و این تقابل را به این صورت که تمدن غرب را یک

نژاد سفید، مترقی و فراتر هست که جهان باید به سمت آن پیش رود و تمدن شرق را همیشه منفعل و ناتوان معرفی کرده است همینطور این دوگانه مرکز پیرامون نیز در همین حوزه قرار می‌گردد بدین صورت که کشورهای شرقی همیشه در حاشیه جهان قرار می‌گیرند مساله‌ای که در گفتمان مطرح می‌شود مساله دیگری است این است که شرق در مقام دیگری و فرعی و غرب در مقام محور اصلی قرار گرفته است و در حوزه پسا استعمار واژه‌ای به نام دیگری سازی مطرح می‌شود که بیان می‌کند که دیگری سازی یک فرآیند دیالکتیکی است که در واقع غرب در مقام سوژه توانمند تمدن ساز باید دیگری‌های خود را خلق کند که به میزانی که این دوگانگی وجود دارد سبب می‌شود این فرایند دیالکتیکی همچنان ادامه داشته باشد و غرب برای تثبیت خود از طریق ایجاد دیگری‌های کوچک شرق خود را ساخته است.
مساله فرودست در حوزه پسا استعمار بسیار کاربرد دارد و در مصر شکل گرفت و مساله اصلی آن این است که در تاریخ‌نگاری هند معمولا نخبه‌ها جا گرفتند حتی هند پس از استعمار که می‌خواست تاریخ خود را بنویسد بیشتر به طبقات خاص و نخبگان توجه کرده است اما در تاریخ‌نگاری که بعداً نوشته شد اقشار فرودست و رعایا نیز مطرح شدند. بنابراین یکی از فعالان این حوزه ازجمله خانم اسپیباک که از اساتید برجسته امریکا است و ریشه بنگالی و هندی دارد به عنوان یک فمنیست پسا استعماری خود را مطرح کرد و هم در حوزه پسا استعمار و هم در حوزه فمنیست به طور خاص روی سوژه زن متمرکز شد و اینکه زن چگونه در طور تاریخ تحت سلطه استعمار و تحت سلطه گفتمان مردسالاری بوده است. این فعال بیان می‌کند که چگونه مطالعات پسا استعماری همپوشانی با جریانات فمنیستی دارد و اینکه در حوزه فمنیست به زن و جنسیت توجه کردند و در مقابل گفتمان مردسالارانه از حقوق زن دفاع کردند. در حوزه پسا استعمار غرب به عنوان استعمارگر و شرق نیز به عنوان مستعمره و دیگری مطرح هست. فمنیست‌های پسا استعمار به هر دو حوزه فمنیست و پسا استعمار نقد زدند و عنوان کردند که خود مطالعات پسا استعماری که سوژه شرق را همگن دیده در حالی که در شرق هم همه یکسان نیستند و مطالعات پسا استعماری در شکل اولیه خود به جنسیت زن توجه نکرده است. نقد دیگری که داشتند این بود اینکه این کلان روایتی که از فمنیست در مورد زن و در بستر غرب شکل گرفته است،زن در نظام مرد سالارانه مورد ستم واقع شده و این الگویی که ارائه داده شده براساس زنان طبقه متوسط غرب بوده است و زن بودگی می‌تواند مشترک نباشد و نیازهای زن غرب الزاماً یکسان با زن دیگر کشورهای جهان نیست بنابراین در این کلان روایتی که فمنیست از زن ارائه داده است باید گسترش داده شود که این مورد سبب ایجاد چالش بزرگی شد که فمنیست‌های پسا استعمار اشاره کردند که در خود فمنیست نمی‌توان از یک سوژه یکسان حرف زد بنابراین باید توجه شود که فمنیست‌های غربی برای زنان دیگر تعیین تکلیف نکنند. فمنیست‌های پسا استعمار این اشکال را گرفتند همانطور که استعمار شرق را مستعمره کرده همانطور هم روایت کلان فمنیستی نباید زنان بقیه جهان را به صورت سوژه فرودست و منفعل در بیاورد و باید تاریخ را واکاوی کرد و نشان داد که زن شرقی منفعل نبوده و حتی می‌تواند الگو هم قرار بگیرد و الگو سازی‌های رایج را بشکند و بقیه جهان نیز باید به صدا دربیایند مثالی که اسپیواک می‌زند خود سوزی‌هایی است که در سنت هندی صورت می‌گیرد بدین صورت که بعد مرگ مرد همسرش نیز باید خود را بسوزاند محقق غربی وقتی می‌خواهد این سوژه را واکاوی کند آن را از نگاه خود مطرح می‌کند و محققین هندی نیز با دید اینکه این موضوع فرهنگی و تابع وظیفه هست آن را توجیه می‌کند
این دو حوزه پسا استعماری و فمنیست به شکل جنبش‌های مستقل برای مطالبات زنان تلاش‌های بسیاری کردند و خود جزء گفتمان‌های مدرن هستند که جنبش‌های مدرن را مورد انتقاد قرار دادند.
گفتمان دیگری که در این بحث وجود دارد تاریخ محلی می‌باشد. معمولاً تاریخ محلی در مقابل تاریخ مرکزی قرار داشته است که همواره مرکز برتر بوده و تاریخ محلی نیز معمولاً در حاشیه قرار داشته و ارزش گفتن نداشته است در حوزه تعریف محل، محل به جایی گفته می‌شود که در آن اتفاق خاصی صورت می‌گیرد و جایی که به لحاظ سلسله مراتبی جایگاه را مشخص می‌کند مانند محیط خانه که از دیدگاه فمنیست زن در آن موجودیت پیدا می‌کند و نسبت به مرد که در محیط بیرون است در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار دارد.
. از سوی دیگر اگر این سلسله مراتب به صورت گسترده‌تر در مقابل مرکز قرار بگیرد تاریخ‌های محلی ما نقش زن خانه رو پیدا می‌کنند و مرد به عنوان کسی که نقش تعیین کننده را ایفا می‌کند معرفی می‌شود. در تاریخ محلی ما استاندارد سازی‌هایی از هویت ملی شده است که معمولا محل‌ها را در برنمی‌گیرد. تاریخ‌های محلی ما که معمولاً در قرن ۳ شکل گرفته‌اند در برابر تاریخ عمومی فرودست و از اعتبار علمی کمتری برخوردار هستند. بعد از قرن سه تا پنج رویکرد تاریخ‌های محلی به سمت فضائل نگاری و واگرایی مرکز می‌رود و بیشتر به محل‌ها توجه می‌کند. بعدها هم تاریخ‌های محلی به زبان فارسی نوشته می‌شود و همچنان این تعارض بین تاریخ‌ها وجود دارد. از قرن بیستم به بعد رویکرد تاریخ محلی به این سمت پیش می‌‍رود که چقدر تاریخ محلی در ساخت تاریخ ملی یک کشور و ملت نقش داشته‌اند و چگونه تجربه زیسته محل وارد این تاریخ می‌شود. در دورانی که استعمار حضور داشته و به محل توجه کرده است اغلب انسان متمدن غربی را در مقابل انسان وحشی و بدوی ایلی قرار داده است و جایی که نیاز بوده فرهنگ محلی برجسته شود دوباره روی هویت‌ها و فضائل نگاری‌ها به صورت مستقل از هویت ملی طرح شده و به این اختلافات دامن زده است، با استفاده از مطالعات پسا استعماری گفتمان‌هایی شکل گرفته که این دوگانه‌ها را تقویت کرده است. در گفتمان استعماری ما یک سوژه مستعمره داریم که هم از تبعیض عمومی رنج میبرده و هم در گفتمان فمنیست کلان آن را تیره و خسته و فرسوده معرفی میکند و همجنین در تاریخ محلی دیده میشود که زنان هیچ جایی ندارند و زن در حاشیه قرار گرفته است و در مطالعات پسا استعماری بحث این است که آنچه که در حاشیه نشسته به متن بیاید و صدای آن‌ها شنیده شود و کاری که می‌کند این است که در واقع متدهایی را که یک الگوی واحد ارائه میدهد را نیز زیر سوال می‌برد و می‌گوید که با استفاده از مطالعات میان رشته‌ای تکثر فرهنگی دیده شود و در سایه شرافت انسانی این تفاوت‌ها به رسمیت شناخته شود. که این چشم انداز میتواند به حوزه مطالعات زنان برای دیده شدن زنان و فعالیت‌های آن‌ها کمک کند. جلسه امروز با تبادل نظرات و پرسش هایی بین حاضرین و سخنران جلسه پایان پذیرفت.

IMG_5334

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *