*آبانگان*

چهارمِ آبان ماه به گاهشماری کنونی، دهم آبان ماه به گاهشماری یزدگردی یکی از جشن‌های ایرانی است که در ستایش و نیایش واژه‌ی «آب» که جمع آن «آبان» است ، در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریتApaو در فارسی هخامنشی «آپی» می‌باشد. ایزد بانو آناهید ( ایزد آب های روان ) برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده است

واژه‌ی «آب» که جمع آن «آبان» است ، در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریتApaو در فارسی هخامنشی «آپی» می‌باشد. ایزد بانو آناهید ( ایزد آب‌های روان ) برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده است. گناهی بس بزرگ بوده است . برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است.

جشن آبان جشنی است در گرامیداشت (اَنهیته ، اَناهیتا، اناهید، زهره) و رود پهناور و خروشان آمو، آمو دریا است. آناهیتا در اسطوره‌های ایرانی، یکی از تابناک ترین چهره‌ها و یکی از کارآمدترین نقش ورزان است . او ایزد بانوی آب‌های روی زمین و نگاهبان پاکی و بی آلایشی در جهان هستی است . آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه‌ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه ی بابلی، به شمار می‌رود.

در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبان یشت (یشت پنجم) ویژه نیایش و ستایش اوست:

…اوست برومندی که در همه جا بلند آوازه است.

اوست که در بسیار فره مندی، همچند همه آب‌های روی زمین است.

اوست زورمندی که از کوه هکر به دریای  فراخ کرت ریزد. من اهوره مزدا او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم…

در این یشت ، او زنی است جوان، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید ، کمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره‌ی هشت گوش بر سر، کفش‌هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. آناهید گردونه‌ای دارد با چهار اسب سفید، اسب‌های گردونه ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند . او در بلندترین طبقه ی آسمان جای گزیده است و بر کرانه‌ی هر دریاچه ‌ای، خانه ای آراسته ، با سد پنجره‌ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می‌باراند. نیایشگاه‌های آناهیتا معمولا در کنار رودها برپا می‌شده و زیارتگاه‌هایی که امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در کنار آن‌ها آبی جاری است، می‌توانند بقایای آن نیایشگاه‌ها باشند. از جمله آرامگاه بی بی شهربانو در شهر ری که می گویند مقبره دختر امام حسین است. به احتمال زیاد معبد آناهیتا بوده است. برخی حتی سفره‌های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده‌ی آیین‌های مربوط به آناهیتا می‌دانند. در برگردان فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی می‌خوانیم « آبان روز دهم آبان ماه است و آن را عید می‌دانند که به جهت همراه بودن دو نام، آبانگان می‌گویند. در این روز زو( (Zooپسر طهماسپ از سلسله‌ی پیشدادیان به شاهی رسید، مردم را به کندن قنات‌ها و نهرها و بازسازی آن‌ها فرمان داد، در این روز به کشورهای هفتگانه خبر رسید که فریدون، بیوراسب (ضحاک – آژی دهاک) را اسیر کرده، خود به پادشاهی رسیده و به مردم دستور داده است که خانه و زندگی خود را دارا شوند.»

در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان به کنار دریا یا رودخانه‌ها می‌رفتند و فرشته آب را نیایش می‌کردند . ایرانیان کهن آب را پاک و مقدس می‌شمردند و هیچ گاه آن را آلوده نمی‌کردند و آبی را که ویژگی سه گانه‌اش (رنگ- بو- مزه) دگرگون می‌شد برای آشامیدن و شستشو به کار نمی‌بردند . زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن‌ها به (آتشکده ها) می‌روند و پس از آن برای گرامی داشت مقام فرشته آب‌ها ، به کنار جوی‌ها و قنات‌ها رفته و با خواندن اوستای آبزور (بخشی از اوستا که به آب و آبان وابسته است) و به دستیاری موبد خوانده می‌شود، اهورا مزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را کرده و پس از آن به شادی می پردازند.

وجود چنین جشنی در میان ایرانیان باستان از یک طرف اهمیت عناصر طبیعی مانند آب و از طرف دیگر موقعیت زنان در جامعه باستانی را روشن می کند. برگرفته از مقاله آبانگان، دکتر پرویز رجبی

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *