نشست علمی آبان ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

IMG_4948

نشست علمی ماهانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، روز دوشنبه دوم آبان ماه در سالن پرهام سازمان اسناد کتابخانه ملی ایران برگزار گردید که در این نشست خانم مردفرد به عنوان دبیر جلسه به معرفی و بیان سوابق علمی و پژوهشی دکتر ساسان والی زاده پرداختند و در ادامه سرکار خانم محتشمی پور به ارائه گزارش مفصلی از سوابق و فعالیت‌ها و نشست‌های انجمن پرداختند و بیان کردند در جلسه معرفی کتاب آتی انجمن کتاب «خشونت مشفقانه» اثر خانم دکتر روح انگیز کراچی معرفی خواهد شد و اینکه همایش آتی انجمن در فروردین سال آینده در ایلام برگزار می‌شود و بیان کردند ما فعالیت‌های انجمن را با سمینارهای بین المللی از سال ۸۳ شروع کردیم و هم اکنون همایش تاریخ محلی ایلام را پیش رو داریم که به زودی فراخوان همایش با همان محورهای همایش قبل منتشر خواهد شد و افزودند: در این همایش خانم دکتر ترکمنی آذرعضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی به عنوان دبیر علمی همایش و خانم دکتر هدیه تقوی عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا به عنوان دبیر اجرایی همایش، که اصالتاً ایلامی هستند حضور دارند. ایشان از حضار برای شرکت در همایش ایلام و ارائه مقالات برای همایش دعوت کردند.
در ادامه آقای دکتر والی زاده گفتند: ما درمورد حضور بی تخفیف زنان شاعر در تذکره‌‌های فارسی بحث میکنیم که اساساً در تذکره‌های فارسی توجه کمتری نسبت به زنان شده است و زنان عمده غایبان در این تذکره‌ها می‌باشند. زمانی که از غیبت زنان در تذکره‌ها صحبت می‌شود ابتدا باید تذکره معنی شود، تذکره به عنوان یک منبع تحقیقی مهم در زبان و ادبیات فارسی به شمار می‌رود که در شناخت شاعران هرعصر به ما کمک می‌کند، تذکره‌ها گونه‌ای ادبی هستند و دریچه‌ای بین تاریخ و اجتماع بوده و در واقع تابلوی زیبایی از شرایط تاریخی و اجتماعی آن عصر می‌باشند.
ایشان در ادامه اشاره کردند که قدمت تذکره نویسی به قرن ۵ و۶ هجری برمی‌گردد که از قرن نه هجری به بعد تذکره نویسی رونق یافت وعموماً درآن‌ها به شاعران مرد توجه شده است. تذکره استاد گلچین معالی با داشتن ۵۵۰ تذکره فارسی به عنوان جامع ترین تذکره می‌باشد.
اولین تذکره‌ای که ما در خصوص زنان میشناسیم تذکره جواهر العجائب است، که به نیمه دوم قرن دهم هجری بر می‌گردد ومجموعاً ۲۱ شاعر زن را معرفی می‌کند. تذکره‌هایی که به زنان پرداختند کمتر از تعداد انگشتان دست هستند، در عصر قاجار کتاب محمود میرزا قاجار که به زنان شاعر دربار می‌پردازد و چهار مجلس دارد : مجلس اول فقط شاهزادگان شاعر، مجلس دوم زنان درباری شاعر، مجلس سوم چهار شاعر معروف و در مجلس چهارم شاعران قدیم را معرفی می‌کند.
کتاب “خیرات حسان” اعتمادالسلطنه که منشی مخصوص ناصرالدین شاه بوده و کپی از یک کتاب ترکی بوده مجموعاٌ ۹۱۲ زن شاعر را معرفی می‌کند همچنین کتاب حدیقه اشره و کتاب اختر تابان که از اهمیت کمتری برخوردار هستند و شاعران زن را معرفی می‌کنند. از تذکره‌های معروف چهار مقاله نظامی را می‌توان نام برد که در ان از هیچ یک از زنان شاعر نام برده نشده است. کتاب تذکره الشعرای دولت شاه که در آن۷۰۰ شاعر مرد و فقط دو شاعر زن نام برده شده است .امیرعلی شیر نوایی درمجالس النفائس در قرن ۹ فقط دو شاعر زن را در برابر ۴۰۰ شاعر مرد معرفی می‌کند. نادیده گرفته شدن عامدانه زنان در تذکره‌ها به این علت است که زنان شاعر را به رسمیت نشناخته‌اند و اساساً با سواد زنان مشکل داشتند.از قبل از دورهٌ جاهلی تا کنون تنها ۵۰۰ شاعر زن در تذکره‌ها نام برده شده‌اند.
از دیگر تذکره‌های معروف می‌توان به نزهت المجالس اشاره کرد که مخصوصاً در آن به شاعران غرب و شمال غرب اشاره شده‌است و نه شاعر زن را معرفی می‌کند. در کتاب خالصهالاشعار ابوالمجد تبریزی که از ۱۲۱ شاعر فقط شش شاعر زن نام برده شده است.
در کتاب مراغه ای در مورد زن گفته شده« زن خود را قلم به دست مده ، دست خود را قلم کنی آن به»
در کتاب نظامی گنجوی گفته شده« دختر چو گرفت خامه ارسال کند جواب نامه». همینطور ثنائی در کتاب خود گفته در مورد زن چنین می‌گوید: «دور بادا ای برادر دور باد، از ما خواهر و دختر خود دور باد»
از دلایل غیبت زنان در تذکره‌ها میتوان به این موضوع اشاره کرد که زنان شاعر با نام خودشان نام برده نشده‌اند مانند دختر خطیب گنجه، دختر حسام سالار و… حتی خیلی جاها اشعار آن‌ها به نام شاعران بزرگ دیگری آورده شده است.
دومین خصلت عموم تذکره‌ها این است که حتی زمانی هم که از زنان نام برده شده، فقط زنان درباری معرفی شده‌اند وازشاعران عادی سخنی به میان نیامده است. خصلت دیگر که موجب غیبت زنان شده است، جغرافیا بوده، بدین صورت که زنان بعضی از مناطق مانند زنان شاعر شمال و شمال غرب بیشتر در تذکره‌ها دیده می‌شوند.از دیگر عوامل می‌توان به فضای فرهنگی آن زمان اشاره کرد و چون زن در جایگاه معشوق بوده و در ستایشش شعر گفته می‌شد، یکی از عواملی بوده که باعث می‌شد تغزل خاص مردان باشد.
ما دو نوع ادبیات داریم یک ادبیات رسمی و دیگری ادبیات فوکلور.در ادبیات فوکلور که خالقان آن زنان بوده‌اند مانند متل‌های منظوم، لالایی هاو…ولی نام خالقان آن در تاریخ نیست.
ما هنوز تذکره جامعی در مورد زنان نداریم که همه شاعران زن را نام برده باشد.از مهم ترین تذکره‌های قبل از انقلاب به تذکره «از رابعه تا پروین»می‌توان اشاره کرد که درآن ۱۴۷ شاعر زن نام برده شده که نزدیک به سی تا چهل نفر زنان شاعر درباری هستند.
اسامی بسیاری از شاعران زن در تذکره ها نیامده است ولی در کتاب‌های تاریخی همچون تاریخ کرمان به آن‌ها اشاره شده است..از دلایل دیگر غیبت زنان در تذکره‌ها این است که در این تذکره‌ها فقط به زبان فارسی معیار توجه شده و به گویش‌های فارسی توجهی نشده است یعنی از زنان شاعری که گویش دیگری داشتند نام برده نشده است. من در کتاب «ترانه‌های زنان زاگرس (ژیا)» نگاهی به شاعران زن گویشی داشته‌ام که به زبان گورانی شعر گفته‌اند.
در پایان آقای والی زاده گفتند: من اعتقادم بر این است که واژه با زن می‌زید و می‌زاید و در پایان حاضران درجلسه به بیان سوالات و نقطه نظرات خود در مورد علت غیبت زنان در تذکره‌ها و در طول تاریخ پرداختند.

IMG_4956

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *