*جشن مهرگان*

«مهرگان» یکی از بزرگترین جشن‌های ایران است که در مهر روز از ماه مهر برگزار می‌شود.«مهرگان» پس از نوروز بزرگترین جشن ایرانیان باستان بوده است .این جشن در مهر روز ( ١۶ مهرماه ) آغاز می‌شود و شش روز به درازا می‌انجامد و در روز رام روز (٢١ مهر ) به پایان می‌رسد. نخستین روز جشن ، مهرگان عامه (همگانی) و آخرین روز جشن، مهرگان خاصه (ویژه) نامیده می‌شود.
در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهوره مزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده است.از دیر باز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز کاوه آهنگر علیه ضحاک قیام کرد و فریدون بر( اژی دهاک ، ضحاک) غلبه کرد . مردم ایران از هزاره دوم پیش از میلاد مهرگان را جشن می‌گیرند. مهرگان نیز همانند نوروز با آیین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار می‌شود.مهر یا میترا در زبان فارسی به معنای «فروغ ، روشنایی ، دوستی ، پیوستگی ، پیوند و محبت» است و ضد دروغ گویی ، پیمان شکنی و نامهربانی کردن است .فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمت‌هایی است که به پیدایش آن در دوران پادشاهی فریدون اشاره کرده است.
به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر برنهاد آن کیانی کلاه
زمانه بی اندوه گشت از بدی گرفتند هر کس ره بخردی
دل از داوری‌ها بپرداختند به آیین یکی جشن نو ساختند
نشستند فرزانگان شادکام گرفتندهر یک ز یاقوت جام
میِ روشن و چهره شاه نو جهان نو ز داد از سرِ ماه نو
بفرمود تا آتش افروختند همه عنبر و زعفران سوختند
در تاریخ طبری چنین آمده است: فریدون سر بیوراسب (ضحاک) را با گرز سرخمیده ای بکوفت ، پس او را به کوه دماوند برد و دست و بازویش را محکم ببست و به چاه افکند و فرمان داد که روز مهرماه مهروز را عید بگیرند و این همان جشن مهرگان است.همچنین در آثارالباقیه و گردیزی در زین الاخبار درباره جشن مهرگان سخن گفته اند.
جشن هخامنشی میتراکانا
دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولا نام گذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر،این است که در دوره‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی آغاز پاییز ، آغاز سال نو بوده است. تثبیت آغاز سال نو هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگی مبتنی بر کشاورزی ایرانیان بستگی کامل دارد. سال زراعی از اول پاییز آغاز و در پایان تابستان دیگر خاتمه می‌پذیرد. در بسیاری از نواحی فلات ایران جشن‌های فراوان و گوناگونی به مناسبت فرا رسیدن مهرگان و پایان فصل زراعی برگزار می‌شود.
شاید بتوان زمان در نظر گرفته شده برای سال تحصیلی امروزی را باقی مانده ِگاه شماری کهن میترایی / مهری دانست. در گزارش‌های مورخان یونانی و رومی از این جشن با نام «میثرکنه/میتراکانا» یاد شده است.«کتسیاس»، مورخ و پزشک اردشیر دوم پادشاه هخامنشی، نقل کرده است که در این جشن ایرانیان با پوشیدن ردای ارغوانی رنگ و همراه با دسته های نوازندگان به پایکوبی می‌پرداخته‌اند.مردم در این روز تا حد امکان با جامه های ارغوانی یا دست کم با آرایه‌های ارغوانی گرد هم می‌آمده‌اند گل‌های دیگر آذین می‌کردند در پیرامون این گل‌ها،چند شاخه درخت گز،هووم یا مورد نیز می‌گذاشته اند و گونه هایی از،در میان سفره‌ی مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می‌نهادند و پیرامون آن را با میوه‌ھای پاییزی که ترجیحا به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد و بو داده‌ها همچون تخمه و نخودچی.دیگر خوراکی‌های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی و نانی مخصوص . نوشیدنی از عصاره گیاه «هئومه/ هووم» که با آب یا شیر رقیق شده بود و نان مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله‌ی گوناگون تهیه می‌شد. همچنین جام آتش یا نونکچه شمع ، شکر ، شیرینی ، خوردنی‌های محلی و بوی‌های خوش مانند گلاب،آنان پس از خوردن نان و نوشیدنی به موسیقی و پایکوبی‌های می‌پرداختند. شعله‌های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبوهایی مانند اسپند و زعفران و عنبر می‌شد. از آن جا که نشانه‌های بسیاری (از جمله نگاره‌های میترا در نمرود داغ و کوماژن) از رواج آیین مهر در آسیای صغیر(آناتولی) حکایت می‌کند ،بعید نیست که «سماع» عارفانه‌ی پیروان طریقه‌ی «مولویه» در شهر قونیه امروزی ،ادامه‌ی دیگرگون شده‌ی همان پایکوبی یا ارغشت‌های (رقص‌های ) میترایی باشد.
جشن کاشت از هرمزد تا سپندارمذ برابر با ۱ تا ۵ مهر ماه در گاهشمار ایرانی جشن کاشت در برخی از شهرها و روستاهای ایران به ویژه در «مهاباد» آذربایجان غربی برگزار می‌شود.کیسه هایی از حبوبات و بذرهای مختلف را از شاخه های درخت کوچک خشکیده‌ای آویزان کرده و آن را آتش می‌زنند ، کیسه‌ای که زودتر از همه بسوزد نمونه‌ی محصول کشت بیشتر قرار می‌دهند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *