نشست علمی مهر ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در سال ۹۷

۲۰۱۸۰۹۲۶_۱۶۴۹۰۴

 

نشست علمی ماهانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با موضوع« زنان ایرانی ،جنگ و پس از آن» در روز چهارشنبه مورخ ۹۷/۰۷/۰۴ در سالن اندیشگاه کتابخانه ملی ایران برگزار شد. سخنران اصلی این نشست خانم دکتر الهه کولایی در مورد تاثیر جنگ در تحولات اجتماعی زنان پس از انقلاب اسلامی اشاره نمود: همه ما نسبت به جنگ و اوج خشونت در برخوردهای مسلحانه حس انزجار و بیزاری داریم .جنگ آخرین راه حل پایان دادن به منازعات انسانی است .علی رغم اینکه جنگ هزینه های گزافی در روند توسعه کشور بوجود آورد اما به عنوان یکی از تاًثیر گذارترین تحولاتی بود که جامعه ایران را دگرگون کرد. در کل تاریخ زنان قربانیان اصلی جنگ‌ها بوده‌اند . هر چند زنان در صف مقدم جبهه نبوده‌اند اما بیشترین هزینه را پرداخته‌اند . در قرن ۲۰ موضوع آثار جنگ بر زنان با رویکرد سیستماتیک و سازمان یافته بود به طوری که در بوسنی تجاوز به زنان مسلمان و باردار نمودن آنها تاکتیک و سیاست رزمی صربها بود. همین مسئله باعث شد که سازمان ملل زنان را به قربانیان اصلی جنگ‌ها عنوان صلح‌ بان و صلح ساز مطرح نموده و آنها را برای حفظ و ایجاد صلح در مذاکرات درگیر نمایند.
الله کولایی در مورد تاًثیر جنگ بر زنان و موقعیت آنها خاطر نشان کرد: کارهای تبلیغاتی زیادی مانند برگزاری کنگره ،شعرخوانی ،خاطره نویسی و ۱۵۰ تا ۱۶۰ پروژه پژوهشی انجام شده اما هیچکدام پایه علمی نداشته و بر اساس تحلیل و گردآوری داده‌ها انجام نشده و به ندرت می توان در مورد زنان جنگ و نگاه زنانه به جنگ مطلب پیدا کرد. این در حالی است که در مناطق جنگی و جنوب کشور می توان داده‌های زیادی از جنگ بدست آورد . بدلیل موانع متعدد امروز ما با فقر مطالعات علمی در مورد جنگ روبرو هستیم.
وی در ادامه در خصوص نقش اجتماعی زنان در زمان غیبت مردان گفت: در غیبت مردان زنان از نقش‌های خانوادگی خارج می‌شوند و بسیاری ازروابط و ساختارهای اجتماعی متحول می‌گردد. زنان بطور اجباری و جبری سرپرستی خانواده را بر عهده می‌گرفتند و نان آور خانواده می‌شدند. اولین تاًثیر جنگ بر زنان جابجایی و بر هم خوردن مناسبات خانوادگی در مناطق جنگ زده است . زنان به مناطق امن فرستاده می‌شوند و آن دسته که موفق به ترک صحنه جنگ نمی‌شوند برای اینکه مورد تجاوز و اسارت دشمن قرار نگیرند به حذف فیزیکی خود و دخترانشان دست می‌زنند. حتی بعضی از زنان که در مناطق جنگی گرفتار شده بودند در موقعیت‌های ناگزیر مجبور به جمع آوری اجساد و شستشوی لباس‌های مجروحین که بخش‌های مختلفی از اعضا بدنشان به آنها چسبیده‌اند بودند.
الهه کولایی در خصوص تعریف محوریت رویکرد جامعه و نقش زنان ایرانی در جنگ تحمیلی خاطر نشان کرد: پس از پیروزی انقلاب جابجایی‌های اجتماعی برای زنان بوجود آمد و علی رغم اینکه روحانیون معتقد بودند که زنان نباید به خیابان‌ها بیایند و صدایشان را مردان نامحرم بشنوند انقلاب اسلامی این شرایط را درهم شکست و زنان به فتوی امام خمینی که گفته بودند : زنان باید در مقدرات اساسی جامعه شرکت داشته باشند” به صحنه آمدند. در حالی که اولین مصوبه شورای انقلاب در مورد زنان لغو قانون حمایت از خانواده و فرصت‌های حقوقی برابر زنان در جامعه بود . مشابه این موضوع در مصر زمان به قدرت رسیدن اخوان المسلمین تکرار شد و اولین مصوبه مجلس در مورد مشابهی در برخورد با زنان بود. این مسئله در جوامع اسلامی که در برابر هر گونه تغییر در مناسبات اجتماعی زنان متعصب هستند قوانین بازدارنده مشابهی را به کار می‌برند در ایران هم وجود داشت اما جنگ فرصتی بوجود آورد که حضور زنان را در فضای جامعه تسهیل کرد. زنان نه تنها به عنوان امدادگر بلکه به عنوان کسانی که در جبهه‌ها و مناطق مرزی و جنگی حضور پیدا کردند در قالب بسیج خواهران از درون ساختار سنتی و بشدت متعصب اجتماعی شکل گرفت . در جامعه سنتی که زن بدون اذن شوهر نمی‌تواند از خانه بیرون برود تشکیل چنین نهاد اجتماعی در جامعه زنان تاثیر ماندگاری از حضور آنها در فضای خارج از خانه بوجود آورد که تا بعد از جنگ نیز ادامه داشت.
وی در پایان در مورد نقش نیروهای سنتی در به خانه بازگرداندن زنان پس از پایان جنگ گفت: پس از پایان جنگ دوباره نادیده گرفتن زنان و برگشت دادن آنها به خانه‌ها با روش‌های جداسازی‌ها به اشکال مختلف سهمیه بندی و ایجاد محدودیت در محیط‌های کاری برای زنان توسط جناح‌های سنتی تشدید شد .نظیر این حرکت‌ها درست در زمان انتخابات تکرار می‌شود در زمان‌هایی که به راًی زنان نیاز است از آنها استفاده می‌شود و بعد مطالبات و حضور آنها را در جامعه نادیده می‌گیرند. در حالی که جنگ این مقاومت‌ها را کاهش داد ضمن اینکه باز هم این مقاومت‌ها ادامه دارد و خواهد داشت. مقاومتی که از صدر مشروطه تا امروز به اشکال و گونه‌های مختلف مطرح می‌شوند محتوای ثابتی دارند. این تغییر نگرش در مورد زنان یک شبه اتفاق نمی‌افتد و نگاه تاریخی و تاریخ مردانه را نمی‌توان به راحتی تغییر داد و این امر میسر نمی‌شود مگر با صبر و بردباری و تلاش زنان. زنان انسان‌های برابری هستند که مانند مردان جایگاه‌ها و ظرفیت‌های انسانی مشابهی دارند این حقوق باید باور شود تا در قالب رفتارهای اجتماعی به ظهور برسد .در جامعه ما اساس بر این است که مردان توانمندترند بنابراین زنان باید خودشان را در این جایگاه برسانند که نقش‌های مادون و برجسته فقط برای مردان نیست .همانگونه که در جنگ این نگاه بوجود آمد که زنان می توانند نقش‌های غیر خانگی و موثری در تحولات اجتماعی داشته باشند.
*حورا خاکدامن روزنامه نگار و عضو موسسه راز*

A45A9372

A45A9328

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *