معرفی کتاب”مناسبات خانوادگی در رمان‌های فارسی”

IMG_20180915_093847_255

جلسه معرفی کتاب مناسبات خانوادگی در رمان‌های فارسی روز دوشنبه ۱۹ شهریور ماه ۱۳۹۷ در محل کتابخانه انجمن واقع در سازمان اسناد و کتابخانه ملی برگزار گردید. در این جلسه، ابتدا خانم رنجبر عمرانی به توضیح مختصری درباره سوابق علمی و پژوهشی و تاُلیفات خانم مریم عاملی رضایی از جمله کتاب مناسبات خانوادگی در رمان‌های فارسی ایشان پرداخت و اشاره کردکه در کتاب فوق به مجموعه رمان‌های سه دهه اخیر از دهه ۶۰ به بعد پرداخته شده است.
خانم مریم عاملی رضایی در شرح کتاب خود اظهار داشت: تاُلیف این اثر را طی سال های ۱۳۹۴-۱۳۹۰ انجام داده‌ است و در این کتاب درباره رمان‌های بعد از انقلاب که حدود ۳۰ رمان هست، در باب آیتم‌هایی چون روابط و مناسبات بین زن و مرد، روابط بین والدین و فرزندان، مناسبات زنان با یکدیگر و معیارهای همسرگزینی صحبت شده و چیزی که در رمان‌های پیش از اسلام نظر من را به خود جلب کرد، موضوع عشق و عاشقی میان زن و مرد هست. زمانی که این رابطه به حوزه خانواده وارد می‌شود، دیگر از ادبیات غنائی خارج گردیده و به ادبیات فلسفی وارد می‌شود. خاطر نشان می شود که بخشی از فلسفه، حکمت عملی است که در آن به هنر تدبیر منزل و کدخدایی در خانه اشاره می شود و این امر، بیانگر آن است که خانواده از زمان‌های گذشته به عنوان یک جامعه کوچک مورد توجه بوده است.اولین بار ابن‌سینا در قرن چهارم درکتاب خود در مورد سیاست مرد بر زن سه اصل کلی را بیان می‌کند:
۱)هیبت شدیده(زن از مخالفت با دستور همسر خود به شدت بترسد.)
۲)کرامت تامه(تکریم و محترم شمردن زن)
۳)مشغول نمودن خاطر زن به امور مهم تا به آرایش و خود مشغول نشود.
عنصرالمعالی در کتاب قابوسنامهدر باره زن خواستن به پسر خود می‌گوید: «اما چون زن کنی طلب مال و نیکوئی زن مکن که به نیکوئی معشوقه گیرند که زن باید پاکرو،پاکدین،پارسا،کدبانو،شوی‌دوست، کوتاه زبان و چیزنگاهدارنده باشد که زن نیک،عافیت زندگی باشد». وی در کتاب‌های دیگر خود در باره تربیت دختران چنین می‌گوید: «اگر دختر داری بگو که به او نماز و روزه یاد دهند و خط یاد ندهند و چون بزرگ شد هرچه زودتر به شویش بده».
همچنین غزالی در کتاب کیمیای سعادت به مرد توصیه می‌کند که: «هیچ‌گاه به زنت نگو که دوستش داری اگر هم خیلی دوستش داری این را از او پوشیده نگاهدار چون اقتدار و هیبتت از بین می‌رود ولی به زن خیلی غیرت نورز چرا که حریص‌تر می‌شود».
بعضی از بزرگان همچون خواجه عبدالله انصاری با چند همسری مخالف بودند، چرا که آن را موجب فساد منزل، سوء مشارکت و عدم عیش و علل نزاع می‌دانند.
در تحقیقی که سازمان ملی جوانان در سال ۱۳۸۱ش. انجام داده بود، آیتم‌های مختلفی مورد بررسی قرار گرفت و نکته جالب در این پژوهش، ارتباطات بسیار کم بین پدر و فرزندان بوده است.رمان‌های تاریخی قبل از انقلاب اسلامی، بیشتر از سبک نقالی و قصه‌گویی پیروی می‌کنند و زنان در این داستان‌ها بیشتر نقش سنتی و کلیشه‌ای خود را دارند. رمان‌های بعد از این دوره، از سال ۱۳۰۰ش. به بعد رمان‌های اجتماعی هستند که بستر جامعه همان دوران را دارند و اولین رمان این دوره رمان جامعه مخوف است.از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ش. رمان‌هایی چون اسرار شب، انتقام و زیبا هستند که شخصیت اصلی در این رمان‌ها زنی نادان و ناتوان هست که قربانی خواسته‌های مرد می‌شود.در رمان‌های دهه ۲۰ تا ۳۰ شمسی همچون رعیت ،چشم‌هایش و نیمه راه، بهشت آرمان‌گرایی و تقابل عشق و وظیفه دیده می‌شود.در رمان‌های دهه ۴۰شمسی به بعد، به طور چشمگیر به مساُله خانواده پرداخته شده است که در معروف‌ترین آن‌ها، شوهر آهو خانم، موضوع خانواده و چندهمسری مورد هدف قرار گرفته است.در همین دهه، رمان سووشون اثری از سیمین دانشور ارائه می‌شود که در این کتاب، خانواده‌ای به تصویر کشیده می‌شود که سمبلی از کل جامعه آن زمان است.
دهه ۶۰ شمسی را دوران رمان‌نویسی در ایران می‌نامند؛در این دوران طیف فراوانی از نویسندگان به رمان‌نویسی روی آوردند. آنچه که در رمان‌های دهه ۶۰ شمسی دیده می‎شود، محوریت مردان در خانواده هست و در واقع رمان‌ها خانواده‌ محور نیستند و در این دهه، تنها دو رمان به نام‌های” جای خالی سلوچ” از دولت آبادی که در آن، خانواده نمادی از جامعه فقیر هست و دیگری “رمان باغ حضور” اثر مخمل‌باف هستند که به زنان شهید و ازدواج مجدد و موقت و در مورد مسائل همان دوران نوشته شده است. رمان‌های دیگری که در این دوره مورد بررسی قرار گرفته‌اند، رمان‌های سین‌دخت، زمستان۶۲، زمین سوخته و تالار آیینه هست.از دهه ۷۰ شمسی به بعد، توجه به مسائل زنان،احساسات و عواطف زنانه،بارداری ورابطه مادر و کودک وارد رمان می‌شود و معیارهای انتخاب همسر در این دوران تغییر می‌کند و در رمان‌ها بیشتر طبقه مرفه به چشم می‌خورند.در رمان‌های دهه ۸۰ شمسی، بخشی از مناسبات معروف خانوادگی به چالش کشیده می‌شود؛ مانند رمان خانم پیرزاد به نام “چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم” که انتقاد صریحی به فراموش‌شدگی زن در محیط خانه دارد و رمان “خانم نویسنده” اثر طاهره علوی که دیدگاه انتقادی و طنزآمیزی به مساُله ازدواج زنان دارد و بیان می‌کند که یک زن مستقل برای چه باید ازدواج کند. رمان “خاله بازی” و رمان “ودیگران” انتقاد به موضوع چند همسری دارد.رمان “رازی در کوچه‌ها” که انتقاد به فرهنگ مردسالارانه و سلطه‌پذیری زنان دارد و عدم ارتباط والدین و فرزندان در کتاب‌های “نگران نباش” و “رازی در کوچه‌ها” و نیز پیوند‌های سست زناشویی در کتاب “کافه پیانو” که نویسنده آن آقای فرهاد جعفری است، به خوبی دیده می‌شود.مهم‌ترین دستاورد رمان‌های دهه ۸۰ شمسی، نگاه انتقادی به مناسبات ماُلوف خانوادگی نظیر ازدواج اجباری، چندهمسری و روابط والدین و فرزندان هست.
در پایان جلسه نیز حضار با طرح پرسش‌هایی از نویسنده کتاب، به بیان دیدگاه‌های خود در مورد کتاب پرداختند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *