گزارش سخنرانی شهریور ماه سال ۹۷

DSC_0017

در ادامه برنامه‌های سخنرانی ماهانه در اندیشگاه کتابخانه ملی روز هفتم شهریور ماه ۱۳۹۷ سخنرانی با عنوان بینش و پژوهش درباره حضور زنان در تاریخ نگاری محلی کردستان و لرستان توسط خانم حوریه سعیدی وآقای غلامرضا عزیزی برگزار گردید.
موضوع این بررسی: کنکاش درباره این مسئله است که آیا این نقش منفعل زنان در تاریخ‌نگاری‌های مناطق مختلف یکسان بوده و یا این‌که بنا به اقتضائات جغرافیا، اقلیم و جوامع مختلف با آداب گوناگون، متفاوت می نماید؟
نتیجه: این بررسی، روشن خواهد شد که ساختار اقلیم، آداب محلی و منطقه‌ای و نیز پیشینه تاریخی هر منطقه تا چه حد در بحث نقش زنان در تاریخ‌نگاری محلی مؤثر بوده است. ولی با این تفاصیل، وجود تفاوت‌هایی در اقلیم و پیشینه و آداب و رسوم، مسئلهِ نقش حاشیه‌ای و منفعل دیدنِ حضور زنان در ضبط تاریخ‌نگاری‌های محلی و منطقه‌ای، موضوعی یک‌سان و صرف‌نظر از فاصله‌های منطقه‌ای می‌باشد.
درباره حضور و نقش زنان در تاریخ‌نگاری‌های محلی (در اینجا منطقه کردستان و لرستان مورد نظر است) چیزی که بخوبی دیده می‌شود این است که بمانند تاریخ‌نگاری‌های عام و فرامنطقه‌ای در دوره‌های مختلف تاریخی، هم‌چنان نقش و حضور زنان، مورد بی‌اعتنایی واقع شده است. و اگر هم نشانی از زن و زنان خاص در این کتاب‌ها وجود دارد هم‌چنان در سایه حضور مردان و تابعی از نقش ایشان است و نه بیشتر.
دیدگاه مؤلف کرد و کردستان در مورد زنان کرد
نویسنده که مدتی در میان کردها حضور داشته، توضیح می‌دهد که بار اصلی زندگی بر دوش زنان است و تنها زنان رؤسای طایفه از این قاعده مستثنی هستند. «… صرفنظر از چگونگی شکل و وضع ظاهریشان، [ زنان کرد] بسیار خوب می‌توانند بر اسب سوار شوند و از این جهت بیمی ندارند از این‌که با مردان همچشمی کنند. ایشان هم‌چنین از بالا رفتن‌های بسیار جسورانه پروایی ندارند و در این کار نیز مهارت فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌دهند» نویسنده تصریح می‌کند که: «…زنان در میان کردان بی‌چون و چرا شخصیت خود را دارد. بیخود نیست که مثلاً اگر زن به‌سبب هوش و فراست یا حسن و ملاحت شهره باشد اسم او را به اسم پسرش اضافه می‌کنند و کسی به‌نام « باپیری شاشان» یعنی باپیر پسر شاشان خانم، بدینگونه نام مادرش را علم می‌کند». . برای این بررسی، دو کتاب مهم و تعیین کننده در تاریخ‌نگاری منطقه کردستان محور این بحث است. یکی از این کتاب‌ها “تاریخ کردستان مستوره اردلان (کردستانی )” است و دیگری “تاریخ مردوخ”. همانگونه که اشاره شد مستوره دو بار کتاب تاریخ اکراد (اردلان) را نوشت.
یکی از بلندآوازه ترین زنان منطقه کردستان که در تاریخ معاصر به ‌عنوان اولین بانوی تاریخ‌نگار نیز خوانده می‌شود مستوره اردلان است که تاریخ اردلان وی نیز در نسخه‌های اول و دوم با تغییراتی که خود وی در آن انجام داده بود چاپ شد. نکته جالب در این کتاب ارتباطی است که نویسنده بین نیای بزرگ ایشان بابا اردلان با امامان شیعه توضیح می‌دهد و قدمت حکومت ایشان را در کردستان تا به آن زمان نقل می‌کند. شیوه تاریخ‌نگاری مستوره به روش تاریخ‌نویسان و وقایع‌نگاران عصر خویش، مسجع و گاه مغلق است. ولی در عین‌حال خالی از ظرافت هم نیست؛ چنان که خدعه خان احمدخان علیه پدر خود و دستگیری وی و سپس جانشینی او را چنان به لطافت بیان می‌کند که خواننده از این عمل فرزند و فکر او نسبت به پدرش آزرده نشده و گاه دلیری و جلادت او را در این واقعه می‌ستاید.
تاریخ مردوخ
این کتاب جامع، به‌مانند برخی از کتاب‌های تاریخی از آفرینش جهان و انسان شروع می‌کند. و با شرح اصل و نسب خاندان‌های بزرگ کرد و سلسله‌های محلی در آن منطقه ادامه می‌دهد. در گریزگاه‌هایی از ذکر واقعات، نامی و نشانی از زنان به اندک یافت می‌شود. در جایی‌که بحث ازدواج با زنان خاص مطرح است و یا ترک مخاصمه و تعامل و توافقِ خون بس که با یک ازدواج رقم می‌خورد نکته جالب در اثر حاضر این‌ است که در ذکر اولاد و افراد مشهور و خاص از خاندان‌ها از تعداد پسران و نام آنها یاد می‌شود و هیچ ذکری از این که دختری هم داشته و یا نام آن‌ها نیست. تقریباً در تمام فصول کتاب این قاعده جاری است. در دوره‌های متاخرتر، نقش شفاعت و وساطت زنان به نقش انتقاد و شکایت و عریضه‌نگاری و تظلم‌نویسی ر در میان زنان رده‌های پایین‌تر و متوسط تغییر می‌یابد.
درباره تاریخ نگاری منطقه لرستان، و پیدایی و یا پنهانی نقش زنان در برخی از کتاب های تاریخ نگاری این منطقه با توجه به نزدیکی اقلیمی کردستان و لرستان ، تشابهات و تفاوت‌هایی چند دیده می‌شود تمرکز بحث بر چند کتاب خاص است که از جهاتی با کتاب‌های منتخب در حوزه کردستان همخوانی‌هایی دارد.
دوکتاب جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان و تاریخ غضنفری
هر دو کتاب‌های مورد اشاره، در فصل‌بندی خود به دو قسمت اصلی قبل از اسلام و بعد از اسلام اشاره داشته و تاریخ لرستان را از بعد از اسلام مفصل‌تر توضیح داده‌اند.
در هر دو این کتاب ها هیچ فصل خاصی به زنان این منطقه اختصاص نیافته و تنها در جایی نامی و نشانی از ایشان است که نویسنده به توضیح برخی از مراسم‌های سنتی و آداب و رسوم منطقه‌ای پرداخته است. به‌طور مثال در کتاب نخست، زمانی‌که به شرح علی‌اللهی‌ها پرداخته از سنتی به نام خواهر شرطی یاد کرده است. یا برخی از رسومی که مختص به ازدواج است و سنت ازدواج زن بیوه با یکی از بستگان مرد متوفی حتی اگر زن از مرد (درواقع پسر) بسیار مسن‌تر باشد. کتاب غضنفری علاوه بر مشابهات مطالبی که با موضاعات کتاب اول دارد، از تصاویری استفاده کرده است. در میان حدود ۴۰۰ عکس منتخب تنها ۳ تصویر به چند زن خاص تعلق دارد و یا زن را هم اگر در تصاویر مشاهده می‌کنیم، در یک عکس خانوادگی است. نکته دیگر در مورد کتاب دوم، ۳ عنوان(بخش) خاص است که در آن اشاره‌ای به زنان شده است. یکی از آنها با عنوان «حماسه یک زن شیردل»، داستان انتقام مینا آزادبخت از قاتل برادران خود است و عنوان دیگر «قتل برخوردار خان، عشق دختر سنجابی» است که داستان عشق جوانی از تیره طایفه کله‌پای کلهر است. جالب است که این زیرفصل با این عبارت آغاز شده است: «در هر جنایت بزرگ، شّبّح زنی نمایان است». عنوان دیگر «ازدواج نظرعلی خان سردار اکرم با برادرزاده فاضل خان بیرانوند است.» در این کتاب یکی از مواقعی که از زنان نامی دیده می‌شود، به هنگام وصلت‌های طایفه‌ای است.نکته جالب دیگری که در این کتاب وجود دارد، نام بردن از «قدم‌خیر» است. در بخش الوار گرمسیری از این زن اینگونه یاد شده است: «اینجا زادگاه قدم‌خیر زن سوارکار مرد صفت، دختر قندی از طایفه قلاوند می‌باشد». در هنگام نام بردن از نام فرزندان خوانین، به نام دختران و پسران در کنار هم اشاره شده است.
برخی دیگر از کتاب‌هایی که در حوزه تاریخ محلی لرستان بشمار است؛ کتاب‌هایی است که با تمرکز بر شهرها و بخش‌هایی از دیار لرستان قرار گرفته است . در این آثار، زمانی‌که به بخش توصیف آداب و رسوم منطقه می‌رسد اشاراتی می‌شود به سنت‌های خاصی که در میان زنان وجود دارد. از جمله مراسمی که در عروسی‌ها برگزار می‌شود. مراسمی که زنان در میهمانی‌ها و عزاداری‌ها دارند و با برگزاری مراسمی که زنان انجام می‌دادند.
در پایان جلسه نیز حاضرین به ارائه نقطه نظرات خود در مورد موضوع سخنرانی پرداختند.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *