حضور زنان در انقلاب مشروطیت

*نیلوفر کسری*

با وقوع انقلاب مشروطه زنان ایرانی که تا آن هنگام در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی حضوری نداشتند، همپای مردان از هدف‌های عمومی انقلاب پشتیبانی کردند و لباس رزم بر تن کردند و با جسارت خواستار حقوق حقه ایرانیان گشتند. آنان در عین حال تلاش نمودند تا با برداشتن موانع موجود بر سر راه فعالیت‌های سیاسی، شرایط لازم را برای مشارکت در صحنه سیاسی و اجتماعی کشور فراهم آوردند. این مبارزات زنان در سه بخش عمده فرهنگی، اقتصادی و سیاسی تبلور پیدا کرد.
بخش فرهنگ، شامل مبارزاتی بود که این قشر برای تاسیس مدارس دخترانه و تاسیس و انتشار نشریات در کشور انجام داد.شایان ذکر است که تا آن هنگام تنها معدودی از دختران مسلمان در مدارس خارجی که توسط مسیون‌های مذهبی دایر شده بود،درس می خواندند ولی پس از انقلاب مشروطیت زنان بلندپرواز و آزاداندیش ایران با وجود تمام مخاطرات و مزاحمت‌ها به تاسیس مدارس دخترانه دست زدند.در سال ۱۳۲۱ ق/ ۱۲۸۲ ش طوبی رشد یه مدرسه پرورش را تاسیس کرد که ۴ روز بعد تعطیل شد. همچنین به اشکال مختلف از جمله مقاله در روزنامه‌های تهران سعی کردند مسئله لزوم آموزش و تحصیل دختران را یادآوری کنند و مشروطه خواهان را به حمایت از بازگشایی مدارس دخترانه وادارند. پس تا آغاز جنبش مشروطه، تعلیم و تربیت دختران و در واقع منحصر به همان مدارس خارجی و معلمان بود.۱

به دنبال تاسیس مدارس روزنامه‌ها و نشریات مختص زنان چاپ شد. این روزنامه‌ها علاوه بر توسعه دانش و فرهنگ در میان زنان به بیان مطالبات حقه آنان جهت مشارکت در صحنه سیاسی و اجتماعی کشور می پرداخت. قدیمی‌ترین روزنامه زنان «روزنامه دانش»نام داشت که در سال ۱۳۲۸ ق منتشر شد یعنی قدیمی‌ترین روزنامه زنان ۷۵ سال بعد از اولین روزنامه ایرانی یعنی کاغذ اخبار ( ۱۳۵۲) ق منتشر گشت. مدت چاپ این نشریه حدودا یک سال بود و مدیریت آن به عهده خانم دکتر حسین کحالزاده قرار داشت.۲

اولین تشکل‌های سیاسی، انجمن‌هایی بودند که از سوی زنان روشنفکر تأسیس شد و اکثرا مخفی بود چون اتحادیه غیبی نسوان که شاید اولین تشکل سیاسی زنان در دوره مجلس اول بود توانست به تدریج زن ایرانی را به فعالیت سیاسی بکشاند، چرا که زن ایرانی به منظور پاسداری از دستاوردهای انقلاب مشروطیت و آزادی از هیچ تلاشی فروگذار نمیکرد به همین منظور بود که هنگام تأسیس بانک ملی ایران زنان از مشارکت فراوانی بهره بردند و طلا و جواهرات خود را فروخته، پس‌اندازهای خود را در اختیار دولت گذاشتند تا این امر ملی به دور از دست خارجیان و استقراض از آنها انجام شود. زنان ایرانی برای تقویت اقتصاد و حمایت از صنایع داخلی، کالاهای وارداتی را تحریم کردند و نقش قابل توجهی در این راه از خود نشان دادند.

زنان پس از کودتای محمدعلی شاه و آغاز استبداد صغیر مبارزات خود را سازماندهی کردند و به حمایت مالی و جانی از مشروطه خواهان برخاستند. در این رابطه زنان تبریز پیشگام مبارزات شدند و در تبریز و سپس رشت یکی از عوامل اصلی تهیه غذا، لباس، پرستاری از مجروحان جنگی و حتی مبارزه با مخالفان مشروطه گشتند. به طوری که در گزارشی که در شوال۱۳۲۶ق آمده است نوشته شده که در میان اجساد شهدای تبریز جنازه ۲۲ زن پیدا شده است و حتی بر اساس گفته پائولویچ در کتاب انقلاب مشروطه ایران عکسی از یک دسته ۶۰ نفری از زنان چادر به سر ایرانی تفنگ به دست در آرشیو روس‌ها موجود است که محافظ یکی از سنگرهای تبریز بودند. اما با وجود فعالیت‌های زنان ایران حکومت مشروطه در جهت احقاق اهداف آنها قدمی برنداشت و پس از تأسیس مجلس دوم در ۱۳۲۹ ق زنان بار دیگر از حق رأی محروم ماندند. ۴ و فعالیت‌های سیاسی آنها به سال‌های بعدی کشیده شد.
برگرفته از سایت:www.iichs.ir/s/531

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *