گزارش هفته‌نامه ده‌ ‌نگی کوردستان شاهمرادی ازپیش‌همایش زن درپهنه فرهنگ وتمدن غرب ایران

کوردستان شاهمرادی/ خبرنگار: نقش زنان به ویژه در کوردستان همواره دست‌خوش تغییر و تحولات بوده و آن طور که لازم است در تاریخ شفاهی هم از آن‌ها یاد نشده و به نوعی به فراموشی سپرده شده‌اند. در این میان نام زنانی همچون «حسن جهان خانم» دختر فتحعلی‌شاه قاجار که مدتی اداره حکومت کوردستان را در دست داشت، «ماه شرف خانم» (مستوره اردلان) اولین تاریخ‌نگار زن کورد و «قدم خیر‌» شیرزنی از «قلاوند» یکی از طایفه‌های ایل «دریکوند» در لرستان، هنوز هم بر سر زبان‌هاست.
از این روی «انجمن زنان پژوهشگر تاریخ ایران» اقدام به برگزاری همایشی تحت عنوان همایش «زن در پهنه فرهنگ و تمدن غرب ایران» می‌کند و برای برگزاری هرچه بهتر این برنامه پیش‌همایش آن روز بیست و پنجم بهمن ماه در تالار فرهنگ کتابخانه ملی ایران برگزار شد. قرار بر این بود پیش‌‌همایش آبان ماه گذشته در دانشگاه کرمانشاه برگزار شود اما به دلیل وقوع زلزله این برنامه به تاخیر افتاد و محل برگزاری آن به پایتخت تغییر یافت. همایش اصلی روزهای ۲۹ و ۳۰ فروردین‌ماه سال آینده در دانشگاه کوردستان برگزار می‌شود.
در آغاز پیش‌همایش تهران به طور خلاصه، «سعید جلالی» مدیرکل تقسیمات کشوری وزارت کشور، بر اهمیت یکپارچگی و وحدت ملی پرداخت «از ابتدای تاریخ گونه‌های مختلفی زندگی می‌کردند و از تپه‌ای به تپه‌ای دیگر در پی رزق و روزی بوده‌اند و زنان در این امر نقش مهمی داشته و به نوعی تمدن زن ساخته است و زنان کشاورزی را شکل داده و به تربیت بچه‌ها همت گماشته‌اند».
این استاد تاریخ افزود «هرچه به متاخر می‌آییم تمدن به سوی جنگ‌ها می‌آید و هسته قدرت به سوی امپراتوری می‌رود و هر چه تمدن هم متاخر می‌شود تبعیض بیشتر می‌شود». وی با بیان این‌که بیشتر اساطیر بر اساس نقش و ماهیت یک زن بیان می‌شود گفت «بخش عمده‌ای از هر نظامی وابسته به یک زن است».
«فهیمه حسین زاده» فارغ التحصیل جامعه‌شناسی، در خصوص دلایل وفور پدیده خودکشی دختران در ایلام گقت «درحالی که مهم‌ترین دلیل خودسوزی زنان در غرب ایران ازدواج‌هایی بر اساس سنت است، زنان بیشترین تمایل را به برگزاری ازدواج‌های سنتی دارند یعنی معتقد هستند هرچند بر اساس الگوهایی امروزی با هم آشنا شوند اما باید مراسم خواستگاری بر اساس سنت برگزار شود». این پژوهشگر حوزه زنان با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی و زنده نگاه داشتن آن بیان کرد «پاسداران اصلی ما در لالایی‌ها، دوبیتی‌ها، رباعی‌ها و… زنان هستند و زنان نقش اساسی در جشن‌های قومی دارند».
«نظامعلی دهنوی» استاد تاریخ در دانشگاه پیام‌نور کرمانشاه، با اشاره به این‌که زنان در تاریخ نقش نداشتند و از قدرت رانده شده‌ بودند، گفت «تاریخ شفاهی می‌تواند صدای زنان در حاشیه را بیان کند و به بطن جامعه بکشاند».
«فریده غلامرضایی» پژوهشگر حوزه تاریخ در لرستان با بیان این‌که مادر بودن، بنیادی‌ترین ویژگی زنان بوده، گفت «کاسی‌ها و ایلامی‌ها قدیمی‌ترین ساکنان لرستان بودند که حکومتی پادشاهی بر مبنای حضور زنان داشتند و زن در آن زمان مادر شاه بوده و در میان خانواده و اجتماع از احترام خاصی برخوردار بوده مثلا دختر از پدر همان ارثی را می‌برد که پسر می‌برد». وی در ادامه افزود «در پهنه‌ی غربی ایران در دوره دو هزاره پیش از میلاد، خدای بزرگ فراوانی فقط در شکل و شمایل و شخصیت زن مجسم ‌شده است».
«صباح قنبری» دانش‌آموخته تاریخ، به نقش و جایگاه زنان در طریقه قادریه پرداخت «پرحجمترین بخش مبحث زنان در طریقت قادریه کوردستان مربوط به زن در جایگاه همسری و مادری است؛ زن زمانی می تواند خوب باشد که به وظیفه اصلی آفرینش خود؛ خانه‌داری، همسرداری و بچه‌داری بپردازد». وی با کنایه نسبت به تعریف‌ها و تمجیدها پاسخ داد «نباید به زور برای جایگاه زنان تعالی‌بخشی کنیم. واقعیت درباره جایگاه زنان در اسلام فربه شده و به تبع آن جایگاه زن در خرده فرهنگ طریقت قادریه کوردستان دارای محدود و تبعیض آشکار است». قنبری افزود «زن در طریقت مرد محور قادریه، نقش فرعی دارد. زن عبارت از «دیگری» مرد است. یعنی وابسته به مرد است».
«مرضیه حسینی» دانشجوی دکترای تاریخ، تاثیر فضا و جغرافیا برساخت اجتماعی جنسیت در میان زنان عشایر لر را بیان کرد «جنسیت به عنوان عاملی تاثیرگذار در زندگی اجتماعی و تولید و فضا و مکان ایفای نقش می‌کند و زنان به عنوان یک گروه اجتماعی از شرایط اجتماعی، اقتصادی و قضایی تاثیر پذیرفته و در عین حال بر آن تاثیر می‌گذارند و زنان با مشارکت در تولید اقتصادی از طرفی و بازتولید نیروی کار با ایفای نقش‌های جنسی مادری و همسری از طرف دیگر مهم‌ترین نقش را در حفظ حیات جامعه ایلی دارند». حسینی افزود «علی‌رغم این‌که منزلت اجتماعی زن ایلی و جایگاه او در خانواده و در اجتماع از سطوح بالاتری نسبت به زن شهری برخوردار است اما این زنان نیز قدرت اوتوریته نداشته و عرصه تصمیم گیری‌های کلان حوزه سیاست و فرهنگ همچنان در دست مردان است».
«شایان کرمی» دیگر سخنران همایش، با بیان این‌که در تاریخ غرب ایران زنان همپای مردان برای کسب قدرت کوشیدهاند اما این تلاش همواره موفقیتآمیز نبوده، گفت «بر اساس رویکرد تحلیل گفتمان به نظر میرسد گفتمان زنانه هیچگاه تحقق نیافته است. از اعصار پیش از تاریخ تا دورههای تاریخی همواره گفتمان مردسالاری گفتمان چیره و مسلط بود و خورده گفتمانهای زنانه به حاشیه رانده شدند. در تاریخ غرب ایران زنان برای دیده شدن، ناچار، به ارزشها و الگوهای مردانه چنگ زدهاند».
وی افزود «کوردستان متراکم ترین مناطق مالکیت زنان در ایران بود. در روستاهای کوردستان نسق‌بندی خصلتی مردانه داشت و زنان با وجود این که در مزارع کشاورزی فعالیت داشتند جایی در نظام نسق‎بندی نداشتند چرا که حضور زنان در نظام نسق‌بندی و مسئله ازدواج آنها میتوانست پای یک غریبه را به روستا باز کند. کوتاه این که با اجرای برنامه اصلاحات ارضی بیش از ۵۰۰۰۰۰ مالک زن زمینهایشان را به دهقانان مرد واگذار کردند».
سخنران آخر این پیش‌همایش «فخرالسادات محتشمی‌پور» از اعضای انجمن زنان پژوهشگر تاریخ ایران، بود «زمانی که می‌خواستیم نخستین همایش را در این زمینه برگزار کنیم بودند کسانی که به ما می‌گفتند مگر زن در تاریخ بوده است تا مقاله‌ای در مورد آن نوشته شود! اما بزرگانی در کنار ما بودند که ما را دلگرم کردند و ما اکنون به اینجا رسیده‌ایم و درهر دوره‌ای که ما بحث زن در تاریخ را مطرح می‌کنیم مقالات به سوی ما فوران می‌کند و اگر اطلاع‌رسانی بیشتری صورت بگیرد و دیگران به این موضوع دل بدهند می‌توان سرفصل‌های جدیدی را در تاریخ معاصر ایران و تاریخ کنونی باز کرد یعنی اگر از گذشته هنوز ضعف‌هایی است حداقل ما در امروز این ضعف‌ها را با تاریخ شفاهی و با توجه بیشتر به اسناد، برطرف کنیم».[گزارش درشماره ۶۰ هفته‌نامه ده‌نگی‌کوردستان ۵ اسفند ۹۶ منتشر شد]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *