لباس‌های محلی زنان ایلام

سیماسلطانی، کارشناس ارشد تاریخ
قَترهَ(Qatra):نوعی چادر زنانه در لباس‌های محلی زنان ایلام است که برخلاف چادرهای مرسوم دیگر نقاط کشور اولاً بسیار بزرگ تر بوده و ثانیاً دارای مقداری آستین گشاد است که با عبور دادن دست‌ها از آنها دیگر نیاز چندانی به کنترل آن در بیشتر مواقع نیست. جنس قتره مختلف بوده تماماً به رنگ مشکی و از پارچه های ساده و بدون نقش است و برخی مواقع به حاشیه جلو و کناره آستین‌ها نوعی بافت مثلی و تا حدودی ریسه مانند دوخته می‌شود. قتره مختص زنان عرب زبان بوده و از این ناحیه وارد دیگر نقاط استان گردیده است و در حال حاضر بالاپوش تقریباً تمامی زنان عشایری و روستایی و برخی زنان میان سال و کهنسال شهری ایلاماست.مابقی زنان و اکثریت مطلق دختران از چادر به جای قتره که فاقد ویژگی‌های فوق است استفاده می‌نمایند. رنگ چادر نیز مشکی بوده و استفاده از چادرهای رنگی وگل دار بیشتر توسط دختران نوجوان و یا به‌صورت محدود در برخی نقاط و یا چادرشب استفاده می‌شود.
کمَر چین(Kamarčin):تا چند دهه پیش بالاپوش عمده بیشتر لباس‌های محلی زنان ایلام خصوصاً در نواحی شمالی و مرکزی نوعی پالتو زنانه به اسم کَمَرچین بود که به علت استفاده فراوان از نوارهای زربافت در تزئین آن از زیبایی خاص برخوردار و احتمالاً نام آن نیز به همین خاطر باشد. جنس کمرچیناز مخمل در رنگ‌های قرمز، جگری، سبز، سرمه‌ای و مشکی بوده و دارای آستین بلند، جلوباز، (عیناً شبیه پالتو مردانه) و جیب با دهانه کج در طرفین و کمربندی از جنس خود است و بسته به سنو موقعیت مالی زن ممکن بود از تزئینات بیشتری برخوردار و چنانچه زن در سنین میانسالی و یا کهنسالی بوده از رنگ‌های سنگین (مشکی، سرمه‌ای) استفاده می‌کرد. امروزه استفاده از کمر چین نزد زنان ایلامی تقریباً منسوخ گردیده و فقط در معدود نقاط دور افتاده‌ای مانند ملکشاهی زردلان و جاهای دیگر توسط پیرزنان در فصل سرما پوشیده می‌شوند و آخرین رمق‌هایخود را می‌گذراند و قَتَره و بلوزهای جدید جای آن را پر کرده است.
یَل (‎Yal):نوعی کُت زنانه و از جنس مخمل بوده و تزئینات اندکی مثل کمرچین دارد و موارد استفاده از آن نیز به مانند کمرچین نزد لباس‌های محلی زنان ایلام این نواحی می‌باشد. یل دارای جیب در طرفین بوده و آستین دار است و دگمه‌هایی برای بستن جلو آن تعبیه شده است.
کُلَنجَه (Kolanja):کُلنجه نوعی دیگر از بالا پوش‌های زنان است که از نظر رنگ،جنس، دوخت وتزئینات وکاربرد عیناً مانند کمرچین است با این تفاوت که فقط اندازه آن کمتر بوده وتا حدود زانو می‌رسد و در مناطقی که کمرچین کاربرد داشته مورد استفاده بوده است.
سُخمَه (Soxma):نوعی بالاپوش دیگر است که از مخمل و یا گاهی پارچه‌های رنگ دیگر و در رنگ‌های شاد و روشن (قرمز، جگری، سبز و …) دوخته می‌شود و فاقد آستین بوده وکاملاً شبیه جلیقه می‌باشد. در سُخمه حداکثر تزئینات به‌کار رفته و بیشتر این تزئینات که شامل انواع آویزها نقره‌ای وسکه قلابدارند که جلو و حتی پشت آنرا فرا می‌گیرد و بدین لحاظ در گذشته توسط دختران وزنان جوان پوشیده می‌شد و بیشتر جنبه تزئینی برای مراسمات داشته است و زنان مسن وکهنسال هرگز از آن وخصوصاً با تزئینات استفاده نمی‌کردند، سخمه در بیشتر نقاط استان به‌غیر از قسمت‌های جنوب دهلران و قسمت‌هایی از مهران رواج داشته ولی امروزه به‌ندرت در نقاط دور افتاده روستایی وعشایری کاربرد دارد.به‌علت وارد شدن انواع واقسام بالاپوش‌های زنانه ورواج یافتن آنها امروزه اکثر قریب به اتفاق زنان ودختران ایلامی خصوصاً درنواحی شهری و پر جمعیت از بلوزها و بالاپوش‌های مختلف موجود در بازار استفاده می‌کنند.
کِراسیا شَوو(Kerās , ŠaÜ):همان پیراهن بلند وآستین‌دار زنانه است که اکثریت زنان روستایی وعشایری و قسمتی از زنان شهری نیز به عنوان لباس‌های محلی زنان ایلام از آن استفاده می‌کنند.این پیراهن بلند بوده وتا نزدیک روی پاها می‌رسد وگاهی در ناحیه کمر مقداری تنگ می‌شود، اما پائین آن کاملاً گشاد است و بسته به سن زن یا دختر رنگ وجنس آن تفاوت پیدا می‌کند به شکلی که تقریباً تمامی زنان کهنسال وحتی برخی میانسالان تمایل شدیدی به پوشیدن پیراهن‌هایبا رنگ سنگین وخصوصاً سرمه‌ای وتیره دارند وآن‌را نشانه سنگینی و بزرگسالی می‌دانند. در برخی تقاط استان مانند جنوب دهلران وهلیلان برروی سینه پیراهن مهره‌هایی به عنوان تزئین نصب می‌کنند.
شِوال (Šewāl):در کل شلوار لباس‌های محلی زنان ایلام به دو فرم عمده است، یک شلوار کُردی که معمولاً از جنس تترون و نخی به رنگ تیرهیا سرامه‌ای وامثالهم است که در قسمت بالا و ران‌ها گشاد بوده و به طرف ساق پا باریک می‌گردد و درقسمت کمر بوسیله کِش محکم می‌شود و فاقد هرگونه تزئین بوده وگاهی در طرفین جیب درونی دارد.این نوعی شلوار عمدتاً در مناطق عشایری وروستایی استان خصوصاً ُنواحی شمالی، مرکزی، قسمت‌های از دره شهر، آبدانان وشمال دهلران وبرخی نقاط مهران استفاده می‌شود و تنها تفاوتی که با شلوار مردان دارد این است که محل دوخت جای کِش آن به بیرون است. این نشانه برای مشخص شدن شلوار زن از شلوار مرد است.نوع دوم که بیشتر به «بی جامه» معروف است از جنس‌های مختلف وگل‌دار بوده وفاقد جیباست و با کِش در قسمت کمر محکم می‌شود و در برخی نقاط مثل مهران، دره شهر، جنوب دهلران قسمت پائین وساق پاراتنگ نموده و برخی تزئینات مثل نوارزری و غیره به آن می‌افزایند.
قی‌وَن ( Qaywan):پارچه‌ای بلند و یک رنگ که از آن به عنوان شال کمر در لباس‌های محلی زنان ایلام استفاده می‌شود و امروزه در نقاط عشایری و روستایی برخی نقاط استان به‌صورت محدود خصوصاً در فصل کار کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
کفش: در گذشته از نوعی کفش به نام «کِلاش» که در محل بافته می‌شد استفاده می‌کردند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *