گزارش نشست شهریور ماه

دکتر نادر کریمیان سردشتی
شناخت مشاهیر علمی و فرهنگی زنان کرد

زنان غرب ایران، نادر کریمیان محقق حوزه کردشناسی با تمرکز بر بحث زنان نادر کریمیان سردشتی پژوهشگر و مدرس دانشگاه است. وی ۶۰ اثر در ارتباط با اسلام‌شناسی، ایران‌شناسی و ادبیات پارسی نگاشته است. آنچه پیش روی شماست تحقیقات نادر کریمیان درباره شناخت مشاهیر علمی و فرهنگی است، با تمرکز بر زنان کرد دانشنامه زنان نامی کرد.
به طور کلی مباحث مربوط به زنان مغفول مانده است. در محورهای بخش به بخش‌های زیر اشاره خواهیم کرد. ۱-‌ جایگاه زن در دوره پیش از اسلام و دوره اسلام ۲- و دیگر زنان کردستان ۳- بحث مشاهیر زنان کرد.
اینها مؤلفه‌هایی است که تاریخ فرهنگ و سیاسی رقم زده که مشاهیری را ارائه کند. آنچه می‌دانیم این است که پیش از اسلام و در دوره ساسانیان دو زن به مقامات بالایی دست یافتند که این دو بانو به بهترین نحو حکومت را اداره کرده‌اند، این دو به نام‌های پوراندخت و آذریندخت بوده‌اند که هر چند دوران حکومت‌شان بسیار کوتاه بوده اما اثر چشمگیر آن را می‌بینیم یکی یکسال و چند ماه و دیگری چهار ماه مملکت را اداره کرده‌اند که ما تفکر غالب جامعه را از نگاه فردوسی می‌بینیم که دنیا به جایی رسیده است که زنان بر ما حاکمند.
بهرحال آنچه به چشم می‌آید این زنان عدالت کامل را در حکومت جاری کردند. وقتی درباره زن در حوزه ایران مرور می‌کنیم مسائل ثقیلی به چشم می‌خورد که دوره خودش توجیه دارد. در بخش بین‌النهرین، جایگاه زن، چه در تدر یا پالمیرا چه در هاترا یا شهر خورشید، که در ۳۵۰ قبل میلاد از دولت شهرهای مهم بود، معمولاً زنان به عنوان مقام دوم سیاسی مطرح بوده است.
اینرا در کتاب‌های هاترا شهر خورشید می‌توانید ببنید درآن عصر اوضاع زنان در بین‌النهرین بسیار بهتر از ایران بوده است.
این را می‌دانیم که زن در جامعه‌ای که مجسمه‌های زنان بر در معبد کبیر نصب می‌شد به عنوان نماد، نقش هدایت‌گری داشت.
صرف‌نظر از کتیبه‌ها، در حجاز هم چندین بت زن وجود دارد که عبادت می‌شدند. این یعنی در بین اعراب پرستش بت زن هم وجود داشته است.
دولتی در همین عصر به چشم خورد به نام سبا، که بانویی بنام سبا حکومت می‌کند و این حکومت در جزیره العرب است.
در بین قوم عرب، مشکلات فراوانی بوده که مثلاً اعراب را به دخترکشی متهم می‌کنند که البته بین همه قبایل این انجام نمی‌شد.
آداب پست و اخلاق نازل در بین همه اعراب رواج نداشت این مقدمه برای دانستن اینکه بدانیم پس از اسلام چه حادثه‌ای رخ داد. ویل دورانت بخش پس از اسلام را به عنوان بخش دوره‌ای درخشان یاد می‌کند ما در یک دوره درگیر متون ترجمه متون یونان هستیم که اطلاعاتش به سمت شرق روانه شده اما در بیشتر زمان‌ها شرق منبلع اطلاعات و علوم بوده است.
پس از اسلام این تحولات بر سرنوشت زنان اثرگذار بود در سال ۹۲ هجری پیام وین تا کاشخر پیش می‌رود پس از ظهور اسلام، آنچه که با خودش به ارمغان آورد با نگاه به قوانین دسته اول با اسلام کنونی بسیار تفاوت داشت.
مثلاً در بحث مشارکت سیاسی زنان، بیعت‌های زنان با پیامبر پیش از همسران‌شان بود و زنان به عنوان افراد مستقل بیعت می‌کردند بدون اینکه شوهران‌شان برایشان تصمیم بگیرند یکی از این بانون بنام اسماء است که به خطیبه النساء لقب گرفته بود.
حتی در امامت زنان در نماز، در آن عصر زنان نماز جمعه و جماعت داشتند که در کتاب‌ها به چشم می‌خورد، حتی اذان‌گویی نیز به چشم می‌خورد.
در همان عصر زن قاضی است، در آفریقا زنی در شرق آفریقا حکومت تشکیل داده است جلوتر زنی به نام راضیه خاتون در دهلی حکومت می‌کرد.
این‌ها را در کتابی بنام النساء الحاکمات در تاریخ به آن پرداخته شده است. در حوزه پزشکی، زنان پزشک داشتیم و در جنگ‌ها پزشک‌ها خانم بودند از پزشکان معروف که مورد توجه رسول بود رفیده انصاری بود. که نام آنها در کتاب‌ها ذکر شده است.
مشاهیر کرد هم تمام در همین حوزه‌ها فعالند. تمام این مشاهیر پشتوانه علمی و دینی داشته است. زمانی که پیامبر به مدینه ورود می‌کند زنان جواری، برای پیامبر دف می‌زنند و پیامبر از آنان روی درهم نمی‌کشد.
نخستین زنانی که موسیقی اجرا کردند برای پیامبر دختران بنی نجار بودند. در حوزه شعر و شاعری زنان شاعر در خدمت پیامبر داشتیم صفیه دختر عبدالمطلب که عمه حضرت رسول است که در مرگ پیامبر برایش مرثیه می‌گوید.
زنان کرد
نقش اسلام در حوزه تربیت دانشمندان زن کرد چه بود.
ویل دورانت
موجی که اسلام ایجاد کرد بی‌سابقه بود. چیزی که اسلام آورد جوامع را متحول کرد و از چین تا اندلس فراگیر شد. مطالعات کردشناسی، بلوچ‌شناسی و به طور کلی قومیت‌شناسی توسط اروپائیان انجام شد که ابتدا از طریق سفرنامه‌ها بود.
آندریاس آلمانی (گویش‌های ایرانی) کتاب درباره سه گویش ایرانی تحقیق کرد که از بزرگ‌ترین ایران‌شناسان است. درباره کردشناسی نیز تحقیقات ارزنده‌ای کرده‌اند. بهترین تصحیح‌هایی که به تحقیقات صورت گرفته در اروپا انجام شده است. هر چه داریم بیشتر ترجمه است. تک‌نگاری درباره اقوام ایرانی صورت می‌گرفت. بر اساس تحقیقات محققان خود واژه جنس ضد زن است، اینها یک نوع تلقی می‌شوند فاطمه خالد نقش‌بندی دختر مولانا خالد که استوانه‌ای در خاورمیانه بود که سلطان عثمانی خلیفه او بود. فاطمه دانشمند برجسته‌ای بود که مسائل فقهی را تدریس می‌کرد و در دربار ایران زبیده خاتون سوگلی ناصرالدین شاه، بسیار محبوب بود نقل همه اینها به این دلیل است که نقش زنان در ادوار مختلف دیده شود. خاتون خورشید ویوانی کتابی دارد در آداب فرزندپروری که هنوز چاپ نشده است. کتاب مربوط به اواخر دوره قاجار، البته دیوان شعر هم دارد هم به پارسی هم کردی.
مهوش سنندجی از شاعران سقزی است که اشعار بسیار نابی دارد کردهای کرمانج خراسان که کوچانده شدند که پری خانم گوپانلویی که پزشک و گیاه‌شناس و جراح بود. داستانش در کتاب حرکت تاریخی کرد به خراسان آمده است. بانویی دیگری که استاد طب سنتی بود و خودش ۱۲ سال عمر کرده است. چند نفری مثل عادله خاتون زن عثمان پاشا است که در حلبچه حکومت می‌کرد احمد بگ مختار پسر همین عادله خاتون حفصه خان از زنان اثرگذار در کردستان عراق مینا خانم اولین اتحادیه زنان را تشکیل می‌دهد. در تاریخ ادبیات کرد آمنه خاتون کرد که مانند لیلی و مجنون عزلیات بسیار خوبی دارد مرحوم نجم‌الدین ملا از این اشعار معرفی کرده است. میزان اثرگذاری خانم‌ها در جامعه بسیار مهم است ما تذکرات رو می‌توانیم به نام خانم‌ها هم داشته باشیم در مورد همه زنان هم کرد و هم بلوچ و همه اقوام.
برای ثبت آثار زنان کرد که بسیار بااهمیت است باید اقدام کرد تاریخ سیاه زنان، زاویه دید متفاوت است چیزی که مطلوب است و آرزوست بحث‌های آرمانگرایی است.
چه سیاه و سفید آن، ما زاده زمانه خودمانیم. تاریخ شرق پر از سیاهی و سفید، است انسان مطلق‌گر نمی‌تواند نتیجه بگیرد زن و مرد هر دو در پیشرفت حامد نقش داشته‌اند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *