با نیاکان در هوای کامیابی و نیکو فرجامی فرزندان ایران

photo5922548486170061492

 

 

فخر السادت محتشمی پور 

با نیاکان در هوای کامیابی و نیکوفرجامی فرزندان ایران
به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر بر نهاد آن کـیانی کلاه
زمانه بی اندوه گشت از بدی گرفتند هر کس ره بخردی
دل از داوری‌ها بپرداختند به آیین یکی جشن نو ساختند
نشستند فرزانگان شادکام گرفتند هر یک ز یاقوت جام
میِ روشن و چهره ی شاه نو جهان نو ز داد از سرِ ماه نو
بفرمود تا آتش افروختند همه عنبر و زعفران سوختند
پرستیدن مهرگان دین اوست تن‌آسانی و خوردن آیین اوست
اگر یادگارست ازو ماه و مهر بکوش و به رنج ایچ منمای چهر
همانگونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بوده است و این شیوه دستکم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به مهر روز از مهر ماه یا شانزدهم ماه مهر منتقل می‌شود.
منسوب دانستن جشن مهرگان به نخستین روز ماه مهر در آثار دیگری از ادبیات فارسی نیز دیده شده است. برای نمونه این بیت از ناصرخسرو که هر دو جشن نوروز و مهرگان را به هنگام اعتدالین می‌داند:
نـوروز بـه از مـهـرگـان، گـرچـه
هـــر دو زمـــانــنــد، اعــتــدالــــی
دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دوره‌‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بوده است و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند.
تثبیتِ آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزیِ ایرانیان بستگیِ کامل دارد. می‌دانیم که سال زراعی از اول پاییز آغاز و در پایان تابستان دیگر خاتمه می‌پذیرد. قاعده‌ای که هنوز هم در میان کشاورزان متداول است و در بسیاری از نواحی فلات ایران جشن‌های فراوان و گوناگونی به مناسبت فرارسیدن مهرگان و آغاز فصل زراعی برگزار می‌شود. شاید بتوان شیوه سال تحصیلیِ امروزی را باقی‌مانده گاهشماری کهن میترایی/ مهری دانست.
ابوریحان بیرونى در رابطه با مهرگان مى‌گوید:
گویند مهر اسم خورشید است و در چنین روزى ظاهر شده و به این مناسبت این روز را به او منسوب کرده‌اند. پادشاهان در این جشن تاجى به شکل خورشید که در آن دایره‌اى مانند چرخ نصب بود به سر مى‌گذارند و گویند که در این روز فریدون بر بیوراسب دست یافت. چون در چنین روزى فرشتگان از آسمان به یارى فریدون پائین آمدند، لذا در جشن مهرگان به‌یاد آن روز در سراى پادشاهان، مرد دلیرى مى‌گماشتند و بامدادان به آواز بلند ندا مى‌داد، اى فرشتگان به‌سوى دنیا بشتابید و جهان را از گزند اهریمنان برهانید.
ضمناً در فرهنگ‌ها مهرگان بزرگ و مهرگان کوچک نام دو مقام در موسیقى است. دکتر ذبیح‌اله صفا نیز در مجلهٔ مهر شماره ده سال اول چنین مى‌گوید: ‘در روزهاى مهرگان و نوروز، پارسیان مشک و عنبر و عود هندى به یکدیگر مى‌دادند و طبقات مردم هر کدام به فراخور توانائى و شغل خود براى پادشاه هدیه مى‌آوردند. رسومات جشن مهرگان مانند تشریفات روز اول نوروز است.
امروزه اگرچه مهرگان را تنها پاره ای از ایرانیان به عنوان جشنی باستانی گرامی می دارند اما عموم ایرانیان مهر را ماه آغاز فصلی زیبا و سراسر رنگ و نقش می دانند که فرارسیدن زمستان، فصل خوابی مقدمه بیداری، و نیز آغاز سال تحصیلی را نوید می دهد که بوی ماه مدرسه را در گوشه و کنار می پراکند. از این رو همه با آن پیوندی مهرگون دارند چرا که یا شاگردند یا معلم و یا در زمره اولیا و مربیانند نه فقط در کلاس درس و مدرسه و دانشگاه بلکه در عرصه عمومی و خاصه در مجازستان!
مهر و صلح و صفا ارزانی وجود هر ایرانی در هرکجای جهان
و هم دلی مصلحانه و نوع دوستی مهرورزانه مرام هر انسان در هرکجای این کره خاکی باد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *