گزارش نشست ماهانه زن در تاریخ و فرهنگ ایران (منطقه لرستان)

photo5976631435915798781

بسمه تعالی

زن در تاریخ و فرهنگ ایران (منطقه لرستان)

نقش زنان در تاریخ و فرهنگ ایران
چهارشنبه ۱۴ تیرماه ۱۳۹۶ انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی نشستی را در ساختمان آرشیو ملی ایران برگزار کردند. در ابتدا این جلسه سرکار خانم دکتر اسماعیلی رویس هیئت مدیره انجمن ضمن خیر مقدم به حاضرین درباره همایش پیش رو انجمن توضیحاتی را ارائه دادند. این همایش درباره زن در منطقه غرب می باشد که قرار است در اردیبهشت ۱۳۹۷ برپا شود. به زودی فراخوان همایش اطلاع رسانی می شود تا کسانی که در این حوزه علاقه مند هستند مقالات خود را تهیه کنند. سپس سرکار خانم فریده غلامرضایی پژوهشگر تاریخ سخنرانی خود را اینگونه آغاز کردند.
زنان به عنوان نیمی از افراد جامعه، که اتفاقاً به دلیل پرورش نسل بعدی بسیار در آینده یک سرزمین مؤثرند، موضوع تحقیق بسیاری از محققین و تاریخ‌نگارانند.
آنچه پیش رو دارید جمع‌بندی و دیدگاه یکی از بانوان انجمن تاریخ درباره بالا و پایین‌های نقش زنان در این سرزمین است.
تمدن امروز و شکل‌گیری و ادامه آن بی‌شک بر پایه مذاهب و فرهنگ‌های گذشته استوار است. علوم گذشتگان و بررسی آن ما را به راز و رمزهایی رهنمون می‌شود که با مطالعه تاریخ و فرهنگ به جای مانده از آن ایام، می‌توان تحلیل درست و دقیقی از تمدن آن روزگار و اثر آن بر شرایط فعلی جامعه یافت.
بی‌شک تأثیر زن، در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و اهمیت او، به عنوان نیمی از پیکر انسانی که زاینده نیمه دیگر است در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی اثر چشمگیری داشته است.
مادربودن که بنیادی‌ترین ویژگی زن است توانست اهمیت وجود او را به جوامع باستانی گوشزد کند. زن به‌عنوان موجودی که زایش از او نشأت می‌گرفت. باعث بقا و تولیدمثل و بوجود آمدن نسل بود.
زن به عنوان نخستین سازنده خانه، به عنوان نخستین کشاورز و بذرافشان و نخستین سازنده ظروف، زیرسازی بخش مهمی از تمدن را به نام خود ثبت کرده است.
نخستین انقلاب کشاورزی در دوره نوسنگی
نخستین انقلاب کشاورزی در دوره نوسنگی به دستان پرتوان و ظریف زن شکل گرفت همه این کارها و وظایف و خلق کردن‌ها، اهمیت او را در بین اقوام آن دوران سبب شد و کم‌کم باعث عدم تعادل بین وظایف زن و مرد شد، این عدم تعادل کم‌کم به برتری زنان بر مردان منجر شد و دوران مادرسالاری و زن‌سالاری را به‌وجود آورد.
زن، مادر و سرور طبیعت شناخته شد و مظهر باروری و حاصلخیزی و برکت بود و جلوه‌ای آسمانی به خود گرفت.
دوران زن‌سالاری و مادرشاهی
دوران زن‌سالاری و مادرشاهی به ترتیبی که ذکر شد و بر اثر اهمیت فعالیت زنان آن دوران صورت گرفت. نقش‌های زیادی که زنان آن روزگار ایفا می‌کردند از دلایل مادرسالاری است.
تندیس‌ها و نگاره‌های به جای مانده از آن دوران، نشان می‌دهد که زایش به عنوان نماد قد برای زنان شناخته می‌شده و همین امر، جلوه‌ای آسمانی به زن بخشید.
برتری زن در توانایی‌های او در ایفای نقش‌های فراوان از جمله امور اقتصادی و فرزندپروری از دیگر عوامل قدرت او بود.
زن عامل خویشاوندی و ناظر بر ارث و میراث بود. نقش اساسی زن در جوامع کشاورزی در اذهان انسان باستانی او را تجلی‌گاه آفرینش و قدرت می‌دانست. در همین دوران بود که پرستش بانو خدایان شکل گرفت چون از دید آنان حیات از زن آغاز می‌شود.
زن مادر انسان مادر زمین و مادر کویر
زن به عنوان مادر انسان، زنجیره اتصال خانواده بود و همین باعث شد همه به سالاری زن، گردن نهند، زن ناقل خون قبیله به خالص‌ترین شکل بود این نگاه اولویت‌مدارانه نسبت به زن از ویژگی اصلی ساکنان زمین ایران بود.
زن در تاریخ و فرهنگ لرستان
لرستان به عنوان بخشی از ایران، نیز از این دیدگاه مقدس و خاص به زن می‌نگریست برای درک بهتر موضوع، ابتدا باید بدانیم لرستان فعلی به کدام مناطق اطلاق می‌شود.
لرستان، به عنوان بخشی از کوهپایه‌های زاگرس است که از چهل هزار سال پیش مسکونی بوده است.
با توجه به نقاشی و نگاره‌‌های منقوش در غارها به باستان‌شناسان ثابت شد.
قدمت حضور انسان در این سرزمین در مناطقی به پنجاه هزار سال نیز می‌رسد.
ایران‌شناسانی مانند جرج کامرون، در مورد اقوام لرستان، تحقیقات فراوانی کرده‌اند. طبق تحقیقات آنان در عهد قدیم ایلام شامل خوزستان، لرستان و پشتکوه (ایلام فعلی) و کوه‌های بختیاری بوده است. مهم‌ترین شهر ایلامی‌ها، شوش با قدمت ۶ هزار سال که پایتخت ایلامی‌ها بوده است، ماداکتو، نیز از شهرهای دیگر این سرزمین بوده است.
تمام مردمانی که در مغرب ایران با هم زندگی می‌کنند با هم پیوند روحی خاصی داشته‌اند.
در دولت ایلام اقوامی مانند کاسی‌ها، ایلامی‌ها و لولوبی‌ها و گوتی‌ها ساکن بوده‌اند. قدیمی‌ترین ساکنان لرستان، اجداد لرهای کنونی هستند که نام آنها در متون آشوری ثبت شده است.
کاسی‌ها را اجداد لرها می‌دانیم که قوم بسیار قوی بوده‌اند و در فکر تصرف بین‌النهرین، در قرن هجدهم پیش از میلاد بر تخت جانشینان حمورابی تکیه زدند.
مدت ۵۷۶ سال یعنی، ۶ قرن لرها بر بابل حکومت کردند.
لرستان با این سابقه هزاران قصه در خود نهان دارند. سرزمینی که فرهنگ و تمدنش و آداب و رسومش آمیخته‌ای از فرهنگ باستانی ایران کهن است.
حکومت پادشاهی ایران در این منطقه، بر پایه مادرتباری بوده است و زنان خاندان سلطنتی حق حکومت داشته‌اند. جلوس بر تخت شاهی از طریق نسب مادری قابل انتقال بوده است.
در عمل مردان خاندان سلطنتی، وظایف حکومتی زنان را انجام می‌دادند و البته حق رسیدن به پادشاهی از طریق مادر منتقل می‌شد. در متون باقی مانده از این مقطع زمانی بارها به ذکر نام مادر، خواهر یا دختر پادشاه برمی‌خوریم.
حق پادشاهی و سلطنت وقتی به پسران مادری می‌رسید برادران به ترتیب، سلطنت می‌کردند. ازدواج خواهر و برادر و حتی در مواردی ازدواج مادر با پسر، در این مقطع به چشم می‌خورد. این ازدواج با محارم در هخامنشیان و ساسانیان نیز به چشم می‌خورد، مثلاًٌ ازدواج کمبوجیه با خواهرش آتوسا از این نمونه است.
بسیاری از مسائل فرهنگی هخامنشیان برگرفته از فرهنگ ایلام می باشد.
زن در این ایام از احترام خاص برخوردار بوده و میزان ارث پسران و دختران از خانواده به یک اندازه بوده است. زنان سندها را امضا می‌کردند و حتی در موارد دادخواست به دادگاه‌ها ارائه می‌کردند. مجسمه‌ها و تندیس‌های باقی‌مانده از آن زمان، بیشتر به صورت زنان بوده، وقتی پسری به سلطنت می‌رسید، مادرش به او اولویت داشته، چرا که این فرزند زاده او بود.
در نیمه هزاره دوم، که عصر طلایی ایلام است، پادشاهی بسیار معروف به حکومت می‌رسد که همسرش بنام ناپیراسو، زن بسیار قدرتمند و قوی بوده است، تندیس به‌جای مانده از او از مفرغ ساخته شده که ارتفاع قد آن ۷۵/۱ می‌رسد.
به‌طور کلی در ایران کهن، زن مظهر حیات و آفرینش و مظهر باروری بوده است. در نقاط مختلف کوهدشت لرستان، تندیس‌های فراوانی به شکل زن پیدا شده است. در این ایام خدای فراوانی را به صورت زن تصویر می‌کرده‌اند.
ایزدبانو، آناهیتا که مقام بسیار بالایی داراست و اهمیت آن در حد اهورامزدا بوده است به احتمال یاد خاستگاهش از سرزمین ایلام بوده و پرستش او از همین منطقه آغاز شده است.
در برنزها و تندیس‌های بجا مانده دو تصویر دیده می‌شود، خدای سروش و خواهرش به نام الهه اشی که آئین میترائیسم و مهرپرستی نیز مربوط به عصر آنان است و در میان آثار مفرغی لرستان دیده می‌شود.
اشی ایزدبانوی باروری و بارداری است و فرشته آبادانی و نگهبان جوانان و دوشیزگان آماده ازدواج بوده است.
در کتاب اوستا نیز آناهیتا جز بالاترین ایزدبانوان است. به استناد بسیاری از کتاب‌ها و متون باقیمانده از آن عصر الهه اشی و الهه آناهیتا یکی هستند.
ورود آریایی‌ها
این برتری زنان با ورود آریایی‌ها به پایان رسید. با ورود آریایی‌ها که فرهنگ‌شان، فرهنگ مردسالاری بود، دوران مادرتباری در ایلام نیز به پایان رسید و ساکنان این منطقه فرهنگ تازه واردان را به خود گرفتند.
زنان اندک‌اندک قدرت نفوذشان را از دست دادند و کم‌کم فرزند پسر، ارزش خاص و بالایی یافت.
دولت ماد، دولتی بود که بر اساس تعدد زوجات و مردسالاری اداره می‌شد. ولی حتی در همین دوران نیز زنان شاخص وجود داشتند و در لرستان، زن بسیار شاخصی که متعلق به آن عصر است یوتاب نام دارد او خواهر آریو برزن فرمانده سپاه داریوش سوم بود. یوتاب به کمک برادرش در کوه‌های بختیاری اسکندر را شکست دادند ولی عاقبت شکست سختی خوردند و نام نیکی از خود برجای نهادند.
در نهایت فرهنگ مردسالاری اقوام آریایی بر ساکنان ایلام اثر می‌گذارد و در این تقابل فرهنگی، فرهنگ غالب می‌شود. این برنامه پس از مطرح شدن پرسش و پاسخ در خصوص موضوع زنان لرستان توسط حاضرین پایان یافت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *