پیش همایش سمینار بین المللی زن در تاریخ محلی ایران (منطقه جنوب)

بسمه تعالی

پیش همایش سمینار بین المللی زن در تاریخ محلی ایران (منطقه جنوب)با حضور ۱۰ نفر از اساتید و پژوهشگران از دانشگاه های تهران و انجمن زنان پژوهشگر، چهارشنبه ۶آبان ماه سال جاری در تالار صائب دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان برگزار شد. پیش همایش زن در تاریخ محلی ایران (منطقه جنوب)  به همت گروه تاریخ دانشگاه اصفهان و با مدیریت علمی دکترنزهت احمدی عضو هیات علمی گروه تاریخ و مدیریت اجرایی دکتر علی اکبر جعفری عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان در تالار صائب دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان برگزار شد.در این مراسم، دکتر اصغر منتظر القائم مدیر گروه تاریخ دانشگاه اصفهان ضمن بیان اهمیت زنان در تحول تاریخ ایران ،به مقایسه  جایگاه زن پیش از اسلام و در دوران اسلامی پرداخت و اظهار داشت: به استناد آیات قرآن و احادیث و تاریخ تمدن ویل دورانت، جایگاه زن قبل از اسلام بسیار پایین بوده و نگاه غیر انسانی به زن داشته اند اما با تغییرات در دوران اسلامی یک نگاه ارزشی برای زن ایجاد شد. وی در ادامه با اشاره به مصادیق متعدد نقش آفرینی زنان در عرصه های فرهنگی،سیاسی و اجتماعی از زنان جنوب که در تاریخ تحولات جنوب کشور نقش آفرینی کرده بودند تقدیر نمود.   بعد از اتمام سخنرانی دکتر منتظر القائم؛ خانم دکتر احمدی دبیر علمی همایش از دانشگاه اصفهان؛ انجمن تاریخ محلی و انجمن زنان به خاطر این نشست تشکر کردند وگزارش کوتاهی از تاریخچه انجمن؛ اسپانسر ها؛ تعداد چکیده مقالات و محور های همایش  را ارائه دادند. پس از پایان سخنرانی دبیر علمی؛ اولین پنل با حضور خانم دکتر نزهت احمدی و خانم سعیدی و آقای دکتر منتظرالقائم  به عنوان هیئت رئیسه با چهار سخنران برگزار گردید.  اولین سخنران خانم دکتر سیمین فصیحی بودند خانم دکتر فصیحی در ابتدا  به بحث های  نظری پرداختند به پیوند تاریخ زنان و تاریخ محلی و تعاملات بین این دو موضوع  اشاره کردند. منظور از تاریخ محلی یعنی همگرایی و منظور از تاریخ زنان زن سالاری نیست بلکه در مورد نقش های ندیده زنان در طول تاریخ است و برای پیوند این دو مساله باید تعریف مجزایی از این دو بحث ارائه داد. رایج ترین تعریفی که می شود از تاریخ محلی داد مکان مند شدن موضوع تاریخ است و تمام تلاش تاریخ محلی این است که هویت ها و یا ویژگی های اقتصادی؛سیاسی؛فرهنگی و اجنماعی از آن محل را ارائه دهد. در واقع اگریک  شهری هویتی دارد باید دیده شود. و در ایران تاریخ محلی از قرن سوم به بعد شکل گرفته که منظور از تاریخ محلی از نظر جغرافیای سیاسی مرکز و محلی که حکومت در آنجا شکل گرفته است می باشد. اما تاریخ زنان به عنوان یک سوژه تاریخی  مورد غفلت قرار گرفته است در واقع بحث اصلی تاریخ زنان مبحث اصلی در مورد  جنسیت آن  است که تاریخ زنان در حاشیه قرار گرفته  است و در واقع تاریخ زنان در پی فعالیت ها و موج های فمنیستی شکل گرفته و یحث ما از فمنیسم طرفداری حقوق زنان و به رسمیت شناخته شدن حقوق زن در جامعه است. به عنوان مثال برای پیوند زنان  با تاریخ محلی به زندگی زنانی که در بوشهر هستند اشاره کردند که چگونه میتوان از طریق آنها به نقش زنان در بوشهر در دوره قاجار پی برد و همین باعث پیوند حوزه زنان در یک محل یا منطقه می شود. پیوند دیگری که  در تاریخ محلی می شود برقرار کرد ربطشان با تاریخ اجتماعی است در واقع حوزه در تاریخ اجنماعی زنان ذیل تاریخ اجتماعی قرار گرفته اند زبرا به افراد و همیت آنها می پردازد بنابرین تاریخ محلی با تاریخ اجتماعی پیوند پیدا می کند و گاهی اوقات گفته می شود تاریخ محلی بستر تاریخ اجتماعی است.و همین پیوند ها باعث می شود  موضوع زنان و نقش آنها از حاشیه به مرکز بیاید. سخنران بعدی دکتر نورایی  ازاعضای تاریخ محلی و عضو هیئت علمی دانشگاه  اصفهان بودند موضوع ایشان در مورد تعاملات تاریخ محلی –منطقه ای در  مورد زنان بود. دکتر نورایی مطالب  خویش را بر اساس تعاملات تاریخ محلی و زنان ارائه کردند. ایشان زنان و حضور آنان در جامعه با تکیه بر منطقۀ جنوب را به عنوان خرده هویتی بیان کردند که بیانگر هویت کل هستند و در سطح ملی باید بررسی و دیده شوند. علاوه بر این با ترکیب محلیت‌های متعدد به سنخیتی دست یافته و سهم زنان را در توسعه و مشارکت تاریخی بیان شود. ایشان تاریخ زنان را جزء جهان‌های گمشده و بخشی از تجربه جمعی قلمداد کردند که از طریق سنخیت و تجانس در راستای هویت‌سازی و مشارکت تاریخی باید به شناسایی و معرفی آنان پردخت.  و در پایان سخنان  به سنخیت و تجانس در نگاه آبرنگی در مطالعات زنان در منطقه جنوب برای یافتن هویت که توسعه آفرین هست و مشارکت تاریخی آنها اشاره کردند. سخنران بعدی دکتر سنگاری بود. ایشان به نقش زنان در نیمروز باستان با تکیه بر مطالعۀ موردی بر شمایل‌نگاری و حقوق زنان ۶۵۱ – ۲۲۴م. پرداختند. در این بخش حضور زنان و نقش آنان در جامعه ایران باستان با بررسی اسناد و مدارک برجای ماندۀ مادی و فقهی- حقوقی بررسی شد. علاوه بر این به چندین منبع نگاشته شده در این زمینه توسط مورخین و محققین به ویژه اروپائیان و آثار برجای مانده همچون سکه‌ها، سنگ‌نگاره‌ها، مهر‌ها و کتب و غیره اشاره شد  بر این اساس به نقش زنان در عصر ساسانی اشاره کردند که در ۳۸ سنگ نگاره  که از عصر ساسانی به جا مانده است ۱۱ تصویر این سنگ نگاره ها تصاویر زنان است در انتها ایشان  روزی که در حوزۀ مطالعات زنان ایران باستان پیشرفت‌های قابل ملاحظه و چشمگیری در ایران صورت گیرد، سخنرانی خویش را پایان دادند.

خانم دکتر الهام ملک‌زاده آخرین سخنران نشست اول، به نقش و نحوۀ تعامل زنان در جامعۀ جنوب با مطالعه بر نقش و حضور زنان بوشهری در سوگواره‌ها و مراسم آئینی و عاشورایی مطالبی را بررسی کردند ایشان در مورد. وجود اماکن مذهبی خاص زنان که حضور مردان را در این اماکن ممنوع می نمود، دارای قدمتی چند هزار ساله است که با اسلام آوردن ایرانیان و رواج تفکر نامحرم بودن مردان تداوم یافت. بدیهی است در چنین بستری اماکن مذکور کارکردی فراتر از یک مکان منحصر به مناسک مذهبی و عبادی می یافتند. زنان بوشهری به موازات ایجاد اماکن ویژه زنانه برای برگزاری مراسم سوگواری محرم، در سازماندهی فعالیت های خاص مذهبی مورد نیاز این مراسم نیز دست به کار شدند و در همۀ بخش ها به نقش آفرینی پرداختند. این فعالیت ها که از دیرباز در بوشهر سابقه داشت به دنبال تحولات پس از مشروطه و ارتقای سطح آگاهی اجتماعی متحول گردید و عرصۀ عمومی حضور بیشتری برای زنان بوشهری را فراهم نمود. در حالی که تفکیک جنسیتی اماکن مذهبی در ظاهر به معنی محدودیت حضور زنان تلقی می شود اما در میان زنان بوشهری به عنوان بستر مناسبی جهت شکوفای توانمندی های فرهنگی، ادبی، مذهبی و اجتماعی ایشان نمود یافت. از یک سو تعلیم و پرورش افراد متخصص در برپایی مراسم سوگواری محرم در حوزه های مختلفی چون مرثیه سرایی، تعزیه خوانی، روضه خوانی را موجب شد و از سوی دیگر امکان تبادل فرهنگی و اجتماعی به وجود آمده در عرصۀ عمومی جامعه را در هنگامی که به ایفای نقش در تعزیه ها می پرداختند را فراهم ساخت. دیدگاه های متفاوتی از سوی اندیشمندان درباره موقعیت زنان و کارکردهای آنان در جامعه بیان شده است و این موجود زاینده را مورد مداقه قرار داده است.

نشست دوم به ریاست خانم توکلی، خانم دکتر فصیحی و اقای دکتر سنگاری و سخنرانی دکتر محمد حسین ریاحی، خانم دکتر ربابه معتقدی و آقای دکتر بهمن رینلی برگزار گردید.
دکتر ریاحی به نقش زنان جنوب و مقاومت ملی پرداختند. ایشان در مباحث خویش به جایگاه مغفول زنان در طول تاریخ اشاراتی داشتند و تنها چندین اثر تاریخی را در مطالعات و تفحصات خویش نام بردند که از زنان نامی برده‌اند، تاریخ ذکر اخبار اصفهان، محاسن اصفهان، دیوان‌های عصر فترت و فارسنامه ناصری. از دیگر مباحث ذکر شده، بررسی جایگاه جغرافیایی و استراتژی جنوب ایران در قرون متمادی به ویژه از دورۀ صفویه به این سو که مورد هجمه متعدد قرار گرفته است و همین امر مقاومت قشر‌های مختلف از جمله زنان را به همراه داشت، محور اصلی مطالب ایشان بود. نقش زنان جنوب در تدارکات جنگ، تجهیزات و مداوای بیماران و دلاوری‌ها و رشادت‌های آنان به ویژه در جنگ تحمیلی لب سخنان ایشان بود.

خانم دکتر معتقدی با بررسی حضور زنان در مناطق نفتی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها سخنان خویش را ارائه کردند. حضور کارگزاران ایرانی و خارجی در منطقه با خاستگاه‌های شهری، روستایی و ایلاتی، قومیت‌ها، نژاد‌ها، ادیان، آداب و رسوم و فرهنگ، زبان‌های مختلف و متعدد، شرایط زیستی و مکان زندگی کارگزاران، معایب و مضرات متعدد و گوناگونی داشت که زنان از این ویژگی‌ها برکنار نبودند. زیرا برخی از کارگزاران با خانواده‌های خود به مناطق نفتی مهاجرت کردند و سعی در استفاده از موقعیت کاری برآمدند. سخنران با استفاده از اسناد و مدارک برجای مانده به تحقیق در حیطۀ مطالعاتی خویش پرداخته است و همین امر، جلوه‌های ناپیدای زندگی زنان در این مناطق را مورد مداقه قرار داد. از جمله به تفاوت حضور دختران و پسران در مدارس مناطق نفتی و تفاوت حقوق معلمان زن و مرد اشاراتی شد.

در بخش پایانی که به سخنرانی دکتر بهمن زینلی اختصاص داشت علل مغفول ماندن نقش زنان در تاریخنگاری محلی مناطق جنوبی ایران مورد بررسی قرار گرفت. در این سخنرانی با مقایسه تطبیقی نقش زن در مناطق جنوب و شمال ایران در تاریخنگاری محلی به عواملی مانند دوری از مرکزیت سیاسی و همچنین نوع اقتصاد مبتنی بر صید و دریانوردی حاشیه نشینان شمالی خلیج فارس اشاره گردید که منجر به هرچه بیشتر به حاشیه رانده شدن زنان در مناطق جنوب ایران و ماندن نقش زن در تاریخنگاری محلی شده است.

در پایان مراسم سرکار خانم دکتر احمدی دبیر علمی همایش از سخنرانان و شرکت‌کنندگان در همایش سپاسگزاری نمودند.

IMG_0292

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *