All posts by admin

فراخوان همایش ایلام

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در فروردین ۱۳۹۸ برگزار می‌کند.

نهمین همایش ملی
«زن در گستره فرهنگ و تمدن غرب ایران(از عیلام تا ایلام)»

تاریخ زنان از جمله بخش‌های ناشناخته در حوزه مطالعات تاریخی است که نیازمند بررسی و پژوهش‌های گسترده است. در ادامه سلسله همایش‌های انجمن زنان پژوهشگر تاریخ که موضوع زن در تاریخ ایران و جهان اسلام را از آغاز تا دوره معاصر در بر می‌گیرد، حوزه نوینی از مطالعات تاریخ زنان در مناطق مختلف سرزمین ایران مورد نظر قرار گرفت. از این رو، انجمن در فروردین سال ۱۳۹۸ نهمین همایش ملی خود را با عنوان«زن درگسترۀ فرهنگ و تمدن غرب ایران (از عیلام تا ایلام» برگزار خواهد کرد.

اهداف همایش:
۱- بررسی و تبیین جایگاه و نقش تاریخی زنان در تاریخ ایلام
۲- ارتقای دانش و آگاهی جامعه نسبت به حضور تاریخی زنان ایلام از منظر علمی، فارغ از هرگونه رویکردهای جانبدارانه
۳- تقویت هویت فردی و اجتماعی زنان در ایلام
۴- آسیب شناسی مسائل زنان ایلام با توجه به پیش زمینه‌های تاریخی

محورهای همایش:
۱- مباحث نظری و روش شناسی مرتبط با تاریخ زنان در ایلام
۲- زنان و تاریخ نگاری: اخبار زنان در آثار محلی، نقش زنان در نگارش تاریخ، آثار، اسناد و مکتوبات زنان در ایلام
۳- زنان و سیاست: زنان در حاکمیت، رخدادهای سیاسی، نهادهای سیاسی، خاندان‌های حکومتگر و نهاد‌های سیاسی در ایلام
۴- زنان و اقتصاد: حوزه اشتغال، کارآفرینی، مؤسسه‌های اقتصادی، اصناف و بازار، صنایع دستی و سازمان‌های محلی ایلام
۵- زنان در اجتماع و فرهنگ: زنان در جامعه ایلی، روستایی، شهری، آموزش، تعلیم و تربیت، امنیت، عدالت اجتماعی و بهداشت در ایلام
۶- زنان و مطالعات مردم شناسی: آداب و رسوم، هنر و ادبیات، پوشاک، فولکلور، موسیقی محلی، مردم نگاری و مردم شناسی ایلام
۷- زنان و آثار و ابنیه تاریخی: معماری، باستان شناسی، بناها و اماکن تاریخی و مذهبی در ایلام
۸- زنان و دین: زنان در اساطیر، فرقه‌ها و مذاهب، عرفان و تصوف و وقف در ایلام
۹- زنان ایلامی و جنگ
۱۰- مطالعات تطبیقی با تاًکید بر زنان ایلامی

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ از سایر موضوعات و محورهای پیشنهادی مرتبط از سوی نویسندگان استقبال می‌کند و آن را موجب غنای همایش می‌داند.

ضوابط ارسال چکیده و اصل مقالات:
-چکیده مقاله به یکی از سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی حداکثر در۳۰۰ کلمه تنظیم و به پست الکترونیکی یا دبیرخانه همایش ارسال شود.
– متن چکیده و اصل مقالات در word 2003 یا word xpبا فونت لوتوس و سایز۱۴ باشد.
– مقالات ارسالی باید بر اساس روش‌های علمی- پژوهش در تاریخ، مستند به منابع معتبر، دارای نوآوری و تحلیل و مشتمل بر طرح مسئله، روش و دستاوردهای پژوهش تدوین گردد.

زمان بندی ارسال مقالات:
مهلت ارسال چکیده مقالات: ۱۵ دی ۱۳۹۷
اعلام نتیجه چکیده‌های پذیرفته شده: ۳۰ دی ۱۳۹۷
مهلت ارسال مقالات: ۱۵ بهمن ۱۳۹۷
اعلام مقالات تأیید شده: ۱۵ اسفند ۱۳۹۷
تاریخ برگزاری همایش : فروردین ۱۳۹۸

نشانی دبیرخانه همایش:
تهران، بزرگراه شهید حقانی (شرق به غرب)، نبش خیابان کوشا، سازمان آرشیو ملی، طبقه ۴، دفتر انجمن زنان پژوهشگر تاریخ
پست الکترونیکی همایش: Ilamhamayesh@gmail.com

اطلاعات تکمیلی متعاقبا اعلام خواهد شد.

نشست علمی ماهانه آذر ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با همکاری پژوهشکده اسناد برگزار می کند:

موضوع:
*مطالعات پسا استعماری و تاریخ محلی زنان *

سخنران:
*خانم دکتر سیمین فصیحی*

شرکت برای کلیه علاقمندان آزاد است

زمان :چهارشنبه ۹۷/۰۹/۰۷ ساعت ۱۶ الی ۱۷:۳۰

آدرس: بزرگراه حقانی(شرق به غرب )؛نبش خیابان کوشا؛ رو به روی ورزشگاه شهید کشوری؛ ساختمان آرشیو ملی ایران؛ طبقه هفتم؛ سالن پرهام

صدای پای زلزله( به مناسبت سالگرد وقوع زلزله کرمانشاه )

ناگهانی آمد، ویران کرد، قربانی گرفت و رفت…

نه نرفت هنوز گاه و بیگاه صدای پایش را می شنوند اهالی بعضی مناطق کرمانشاه. و چه جای پای چندش آوری دارد زلزله…

روز بیست و یکم آبان ماه برای ما یک روز است در تقویم مثل روزهای دیگر سرد پاییزی اما برای آسیب دیدگان از زلزله یادآور لحظاتی مرگ آور و ساعات، روزها و ماه های منحوسی که در پی آن آمدند و رفتند و انگار نرفتند!

اما مگر می شود از زلزله کرمانشاه گفت و از درد آسیب دیدگان گفت و از مردم و همراهی ها و مهربانی هایشان نگفت.مردمی که همیشه در مواقع بحرانی یاد عزیزان آسیب دیده خواب و خوراکشان را می رباید و دست دهنده شان را به سوی مددجویان دراز می کنند تا پلی شود برای عبور از سختی ها و مصیبت ها.

زلزله کرمانشاه هم آمد و یک سال از آمدن هولناکش می گذرد اما محبت ها و مهربانی های هم وطنان تمام نشده زیرا آوار برسر مصیبت دیدگان باقی است، زیرا بازسازی به انجام نرسیده، زیرا نیاز به کمک هم چنان باقی است.

و ما این حادثه تلخ و ناگوار را که با برنامه پیش همایش سال گذشته مان قرین شد با نگاهی تاریخی دنبال می کنیم. و چه خوب که بتوانیم به ثبت همه لحظه ها و خاطرات تلخ و شیرینش بپردازیم یا این که زلزله زدگان را وادار کنیم که یادآوری تلخی ها و سختی ها و مصیبت را تحمل کنند برای بازنشر همه آن چه اتفاق افتاد. و انتشار تابلوهای ارزشمندی که همدلی ها و همراهی ها و مددرسانی های مستمر هم وطنان بر آن نقش بسته و ماندگار شده است.

پیش همایش انجمن زنان پژوهشگر تاریخ که طبق برنامه ریزی های قبلی قرار بود در دانشگاه کرمانشاه برگزار شود، در تهران برگزار شد و همایش در دانشگاه سنندج. و حضور زنانی که با عزمی راسخ و توانی دو چندان آثار هنری خود را به استان همسایه آوردند تا در نمایشگاه جنبی همایش به شرکت کنندگان عرضه کنند، این واقعه را در یاد ما نشاند. خدا را شکر که این عزیزان دست خالی برنگشتند و خدا کند که ما نیز دست خالی برنگشته باشیم.

ویادمان هست که همه جای ایران سرای ماست.

 

عالم‌تاج قائم‌مقامی

عالم‌تاج قائم‌مقامی، متخلص به «ژاله» در سال ۱۲۶۲ شمسی در فراهان دیده به جهان گشود. مادرش مریم یا گوهرملک دختر معین‌الملک بود. معین‌الملک یا همان میرزا محسن‌خان تبریزی از رجال عهد ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه قاجار بود و در سمت کاردار و سفیر، وزارت تجارت، وزارت عدلیه و وزارت امور خارجه فعالیت می‌کرد. پدرش میرزا فتح‌الله، نبیره‌ی قائم‌مقام فراهانی، صدراعظم و سیاست‌مدار و ادیب برجسته‌ی ایرانی بود. عالم‌تاج در پنج سالگی خواندن فارسی و عربی را آغاز کرد و تا پانزده‌سالگی دروس دیگر را نیز آموخت. در پانزده‌سالگی به هم‌راه خانواده به تهران آمد. عالم‌تاج در سال ۱۳۱۷ قمری با دوست پدرش، علی‌مراد بختیاری که خواهرش همسر سردار اسعد بختیاری بود ازدواج کرد. ازدواج او یک ازدواج اجباری بود و حاصل این ازدواج «حسین پژمان بختیاری» بود. پژمان شاعر و تصنیف‌سرای ایرانی عهد قاجار و هم‌چنین دوره‌ی پهلوی بود.ژاله دو دهه قبل از پروین اعتصامی و سی سال قبل از سیمین بهبهانی و پنجاه سال پیش از فروغ فرخ‌زاد با شهامتی احترام‌برانگیز از احساسات زنانه سخن گفت و از جهل و عقب‌ماندگی و تعصب‌های زمانه‌اش پرده برداشت. از ژاله در مجموع هزار بیت باقی‌ مانده است که بیش‌تر احوال شخصی شاعر از دوران بارداری تا جدایی از همسر و دوری از فرزند است و در این قالب نقدهای اجتماعی خود را مطرح کرده است.

 

وقف و زنان

از جمله مواردی که زنان همیشه در انجام آن نقش بسزا داشته‌اند، امور خیریه بوده است.

آن‌ها این کار را در دوره‌های مختلف تاریخی و در قالب‌های متفاوت انجام داده‌اند، یکی از این قالب‌ها وقف بوده است.

از دوران پیش از اسلام اطلاعات اندکی از وقف داریم و به درستی نمی‌دانیم نقش زنان در وقف به چه میزان بوده است، اما بناهای باقیمانده از دوران اسلامی که نام زنان را بر تارک خود دارد گویای توجه ویژه زنان به بخشیدن اموال خود برای کارهای عام المنفعه بوده است.

این بناها شامل: مسجد، مدرسه، شفاخانه، آب انبار، پل و بسیاری دیگر از بناهای عام المنفعه است. علاوه بر آن تعداد بیشمار وقف ‌نامه‌های به‌ جای مانده از زنان نشان می‌دهد علاوه بر ساخت بناهای مستقل و بزرگ، آن‌ها گاهی به فراخور درآمد و دارایی‌های خود موارد جزئی‌تری را نیز وقف کرده‌اند، مانند وقف برای آزادی بردگان و غلامان، وقف برای طلاب، برای کودکان یتیم، برای بیماران و بسیاری موارد دیگر.

نکته قابل توجه در موقوفات زنان آن است که هیچ نوع جنبه یا نشانه جنسیتی ندارد و با موقوفات مردان یکسان است. دیگر آن که این موقوفات نشان از استقلال اقتصادی زنان دارد و این که آن‌ها برای هزینه اموال خود نیاز به کسب اجازه از مردان خود مانند پدر، همسر و پسر خود نداشته‌اند.

 

نشست معرفی کتاب خشونت مشفقانه

IMG_5022

 

نشست معرفی کتاب خشونت مشفقانه؛ روایتی از مردسالاری دوران ناصری عصر روز دوشنبه ۱۴ آبان ماه در کتابخانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار گردید.

در این نشست خانم دکتر روح انگیز کراچی با بیان اینکه نسخه های خطی را باید در ظرف زمان و مکان خود بررسی کرد، به هفت نسخه خطی با موضوع آداب تربیت زنان در دوره ناصری اشاره کرد. او هدف از بازخوانی و انتشار چنین کتاب­هایی را ریشه­یابی رفتارهای نادرست فرهنگی در طی تاریخ دانست و نیاز اجتماعی به تحول جایگاه زن در جامعه ناصری، همزاد پنداری مردان، نثر گفتاری، عامیانه و قابل فهم بودن این نسخه­ها برای عموم مردم و به ویژه مردان کم سواد را علت اشتراک موضوعی، ساختاری و مفهومی این نسخه­ها دانست.

خانم کراچی به نویسندگان مرد این نسخه­ها اشاره کرد و بیان داشت که محیط اجتماعی و فضای فرهنگی دوره ناصرالدین شاه به دلایل مختلف متفاوت­ از قبل است و چالش بین سنت و تجدد وارداتی، باعث توجه دولتمردان به موضوع زن شد که یکی از این افراد تاثیرگذار، اعتمادالسلطنه نویسنده کتاب خیرات­الحسان بود. به اعتقاد او نگارش چنین کتاب هایی، اندیشه یک فرد نبوده است؛ بلکه کتاب های این چنینی زایده یک جریان فکری پویا در دوره ناصرالدین شاه بوده است که در بیشتر موارد به لحاظ دستورات تربیتی، شیوه­ای ضدتربیتی را ارائه می­ دهند.

 

IMG_5047

جلسه معرفی کتاب« خشونت مشفقانه »اثر روح انگیز کراچی

IMG_5043

 

نشست معرفی کتاب «خشونت مشفقانه» که به روایتی از مردسالاری دوران ناصری می پردازد، عصر روز دوشنبه ۱۴ آبان با سخنرانی دکتر روح انگیز کراچی؛ نویسنده اثر در کتابخانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار شد.

او در صحبت های خود به نسخ بررسی شده اشاره داشت و گفت: هفت نسخه خطی است که ۳ تای آنها مولف دارد و بقیه ندارد. اولین نفر که نوشته، بیان داشته دلم می خواهد این کتاب نوشته شود و به دست اهلش برسد که دختران تربیت شوند اما ممکن است خانم ها از این نوشته ناراحت شوند. اصولا نسخه های خطی را باید در ظرف زمان خود آنها را بررسی کرد. اینکه چه شرایطی در آن روزگار بوده که هفت نفر نویسنده مرد این موضوع را رونویسی می کنند.

حدود ۱۶۰ سال پیش، اوایل دوره ناصری، برای نخستین بار کتابچه‌ای درباره تربیت زنان نوشته شد که هسته اصلی ۶ نسخه خطی مشابه است که با همان موضوع و نثر متفاوت می‌نویسند. گزارش من نشان می‌دهد که این آثار، نگاه انتقادی به جامعه‌ای که مردانش در موضع قدرتند و انگار قصد پایین آمدن از مرکب قدرت را ندارند پس رفت در شرایط زنان بوجود آمده است را نشان می‌دهد.

وی در ادامه گفت: نخستین سوال این است بازخوانی کتابی که ۱۶۰ سال از نوشتن آن می‌گذرد و به دوره خاصی از تاریخ ایران تعلق دارد، چه گره‌ای از مشکلات این جامعه باز می‌کند و به چه نیازی پاسخ می‌دهد. هدف من ریشه‌یابی رفتارهای فرهنگی نادرست و نگاه انتقادی به دستورات تربیتی در جامعه اقتدارگرای مردانه است که مرد به خود اجازه می‌دهد از موضع برتر و در جهت خواسته‌های خودش به زن نگاه کند. اگر تمام کتاب‌های اخلاقی و ادبیات اخلاقی را مطالعه کنید می‌بینید که مردها همیشه به زنان نصیحت می‌کنند درصورتی که این زن هست که بچه را تربیت می‌کند و به یک مرد تبدیل می‌کند و به جامعه تحویل می‌دهد. اما  چه می‌شود که در این روند، مرد صاحب قدرتی می‌شود که به زن امر و نهی کند حتی به مادر خودش. اتفاقا جامعه هم او را تشویق می‌کند شاید نگاه انتقادی به گذشته برداشت‌های سطحی ما را تغییردهد. پژوهش در ادبیات ارشادی و اخلاقی دامنه بسیار گسترده‌ای دارد. دوفوشه‌کور؛ ایران‌شناس فرانسوی درباره اخلاقیات در ایران می‌گوید سه چهارم ادبیات ایران ادبیات اخلاقی و تعلیمی است علت آن جامعه اقتدارگراست. در نظام سلسله مراتبی، شخص صاحب قدرت، شخصا آموزش و اندرز می‌دهد و کاری به قانون ندارد. در این جامعه قانون وجود ندارد و قوانین روی کاغذ است.

کراچی اظهار داشت: در مورد موضوع زن در ادبیات اخلاقی دوره اسلامی بسیار تشابه  وجود دارد و همه متفق القول می‌گویند زن باید مطیع و کوتاه زبان و شرمگین باشد و از مرد بترسد مخصوصا ابن سینا این موضوع را توجه داده و نوشته که مرد باید چنان ابهتی داشته باشد که زن از او بترسد. این تعلیمات تربیتی به سبب تحولات سیاسی و اقتصادی در طول زمان تغییر می‌کند اما همه اینها در ادبیات ایران یک جنبه مشترک دارند و آن نگاه آزاردهنده جنسی است که هنوز هم تداوم دارد. با این پیشینه درباره ادبیات ایرانی به دوره ناصری می‌رسیم. پژوهش برای شیوه تربیت جدید از دوره ناصری آغاز می‌شود که من از میان ۶۲ نسخه خطی در ادبیات تعلیمی با محوریت زن هفت نسخه بسیار شبیه به هم با نثر و عنوان متفاوت یافتم. علت را کنکاش کردم و با مقایسه درون متنی متوجه شدم هسته اصلی این نوشته‌ها تقریبا یکی است.  اولین نسخه که خودش عنوانی نداشته و ۳۰ برگ در کتابخانه  مرعشی نجفی است و چون یکی از سه کلمه‌ای که دارد سلوک و سیرت زن هست فهرست نویس این عنوان را برای این نسخه خطی گذاشته است. اسم اولین کتاب سلوک و سیرت زن بود و دومی آداب معاشرت نسا که بسیار شبیه هم هستند  و آخری تادیب نسوان است. ۳ نسخه با تاریخ و با عنوان مولف است و بقیه ندارند.

او اضافه کرد: در بررسی چرایی و چگونگی تشابه ساختاری و مفهومی این دستنویس‌ها و بازنگاری متفاوت از آن با عنوان‌های متفاوت به چند عامل فرامتنی باید فکر کرد؛ یکی نیاز اجتماعی به تحول جایگاه زن در جامعه دوره ناصری و گرایش به تجدد در زمان ناصری و دومین علت هم ذات پنداری تمام مردان و عامل درون متنی که نثر گفتاری و عامیانه که قابل فهم برای مردان کم سواد است.

من ریشه‌یابی می‌کنم که تولید و بازتولید این اثر از منظر جامعه شناسی تاریخی چیست. اولین موضوع محیط اجتماعی زمان ناصری نسبت به دوران قبل از آن است که خیلی متفاوت است زیرا ناصر الدین شاه و اطرافیانش مسافرت‌های خارج از کشور می‌رفتند. در سفرنامه‌هایش مشخص است که موضوع زنان بسیار اهمیت داشته و آزادی و پوشش و رقص و زیبایی زنان و حضور زنان در جامعه توجه‌اش را جلب می‌کرده است و ناصر الدین شاه از این سفرها بسیار نکاتی یاد می‌گیرد که بسیار در مملکت داری او موثر بوده است. چالش سنت و تجدد وارداتی و این تفاوت که باعث توجه دولت مردان به موضوع زن شده بود، علت بوجود آمدن این کتاب چالش سنت و تجدد بود. دوم هم ذات پنداری مردان با مرد نویسنده در تولید این کتاب بود و نویسندگانی که نارضایتی از زندگی خانوادگیشان داشتند. شما می‌دانید دوره‌های پیشین ازدواج براساس مناسبات سنتی بود و این نارضایتی بوجود می‌آمد و ساختار خانواده اشتراکی باعث اختلاف همسران و مردان زیاد بود. سومین موضوع مشترک این کتاب‌ها نثر گفتاری و عامیانه است سادگی و قابل فهم بودن روایت برای مردانی که سواد کمتری داشتند. چهارمین دلیل این کتاب، انتشار کتاب خیرات نسان از محمد حسن خان اعتماد السلطنه بوده که در سال ۱۳۰۴ در شرح احوال زنان معروف اسلام  که نشان دهنده توجه جامعه به زنان بوده است که البته قبل از آن کتابی در عثمانی انتشار یافته بود که می تواند انگیزه‌ای برای چاپ این کتاب بوده است.  اگر این کتاب توسط زنان در آن زمان نوشته شده بود آداب معاشرت برای زنان را نوشته بود بسیار مفید بود  اما وقتی به عنوان یک حکم و دستور از طرف مردان به زن داده می‌شود زنان آن دوره را بسیار اذیت می‌کند. البته این نسخه‌ها از نظر ادبی ارزشی ندارند و درآمیختگی سبکی در این نوشتار حاکم است.

این پژوهشگر تاریخ خاطرنشان ساخت: این نوشتار به لحاظ تربیتی با نگاهی سنتی و جنسی بدبینانه شیوه‌ای ضدتربیتی ارائه داده و نوعی زبان تحکمی و دستوری دارد. البته تمام کتاب‌های اخلاقی همین گونه هستند. زبانی که نشان از تسلط قوی بر ضعیف دارد، زبانی تحقیرکننده که بجای تفاهم باعث جدایی زن و مرد می‌شود. این اثر، به لحاظ جامعه شناسی تاریخی، بازتاب شرایط اجتماعی و فرهنگی دوره ناصری است، بخصوص درباره اقتدار مرد و ناتوانی زن و ارتباط حاکم و محکومی زن در آن دوران که برای شناخت تاریخ اجتماعی بسیار ارزشمند است. نگارش این کتاب‌ها اندیشه یک آدم نبوده بلکه جریان فکری هست که در دوره ناصرالدین شاه وجود داشته و یک رفتار اجتماعی و فرهنگی که در همه مردم جریان داشته است.

 

IMG_5047

جلسه معرفی کتاب آبان ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

اطلاعیه

گروه ارتباطات و اطلاع رسانی انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار می کند:

نشست معرفی کتاب:
خشونت مشفقانه
(روایتی از مردسالاری دوران ناصری)

با حضور نویسنده کتاب:
سرکارخانم دکتر روح انگیز کراچی

زمان:
دوشنبه ۹۷/۰۸/۱۴ ساعت: ۱۶:۰۰ الی ۱۷:۳۰

مکان:
بزرگراه حقانی(شرق به غرب )؛نبش خیابان کوشا ؛ رو به روی ورزشگاه شهید کشوری؛ ساختمان آرشیو ملی ایران؛ طبقه چهارم؛ ;کتابخانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

شرکت برای عموم آزاد است

نشست علمی آبان ماه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ

IMG_4948

نشست علمی ماهانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، روز دوشنبه دوم آبان ماه در سالن پرهام سازمان اسناد کتابخانه ملی ایران برگزار گردید که در این نشست خانم مردفرد به عنوان دبیر جلسه به معرفی و بیان سوابق علمی و پژوهشی دکتر ساسان والی زاده پرداختند و در ادامه سرکار خانم محتشمی پور به ارائه گزارش مفصلی از سوابق و فعالیت‌ها و نشست‌های انجمن پرداختند و بیان کردند در جلسه معرفی کتاب آتی انجمن کتاب «خشونت مشفقانه» اثر خانم دکتر روح انگیز کراچی معرفی خواهد شد و اینکه همایش آتی انجمن در فروردین سال آینده در ایلام برگزار می‌شود و بیان کردند ما فعالیت‌های انجمن را با سمینارهای بین المللی از سال ۸۳ شروع کردیم و هم اکنون همایش تاریخ محلی ایلام را پیش رو داریم که به زودی فراخوان همایش با همان محورهای همایش قبل منتشر خواهد شد و افزودند: در این همایش خانم دکتر ترکمنی آذرعضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی به عنوان دبیر علمی همایش و خانم دکتر هدیه تقوی عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا به عنوان دبیر اجرایی همایش، که اصالتاً ایلامی هستند حضور دارند. ایشان از حضار برای شرکت در همایش ایلام و ارائه مقالات برای همایش دعوت کردند.
در ادامه آقای دکتر والی زاده گفتند: ما درمورد حضور بی تخفیف زنان شاعر در تذکره‌‌های فارسی بحث میکنیم که اساساً در تذکره‌های فارسی توجه کمتری نسبت به زنان شده است و زنان عمده غایبان در این تذکره‌ها می‌باشند. زمانی که از غیبت زنان در تذکره‌ها صحبت می‌شود ابتدا باید تذکره معنی شود، تذکره به عنوان یک منبع تحقیقی مهم در زبان و ادبیات فارسی به شمار می‌رود که در شناخت شاعران هرعصر به ما کمک می‌کند، تذکره‌ها گونه‌ای ادبی هستند و دریچه‌ای بین تاریخ و اجتماع بوده و در واقع تابلوی زیبایی از شرایط تاریخی و اجتماعی آن عصر می‌باشند.
ایشان در ادامه اشاره کردند که قدمت تذکره نویسی به قرن ۵ و۶ هجری برمی‌گردد که از قرن نه هجری به بعد تذکره نویسی رونق یافت وعموماً درآن‌ها به شاعران مرد توجه شده است. تذکره استاد گلچین معالی با داشتن ۵۵۰ تذکره فارسی به عنوان جامع ترین تذکره می‌باشد.
اولین تذکره‌ای که ما در خصوص زنان میشناسیم تذکره جواهر العجائب است، که به نیمه دوم قرن دهم هجری بر می‌گردد ومجموعاً ۲۱ شاعر زن را معرفی می‌کند. تذکره‌هایی که به زنان پرداختند کمتر از تعداد انگشتان دست هستند، در عصر قاجار کتاب محمود میرزا قاجار که به زنان شاعر دربار می‌پردازد و چهار مجلس دارد : مجلس اول فقط شاهزادگان شاعر، مجلس دوم زنان درباری شاعر، مجلس سوم چهار شاعر معروف و در مجلس چهارم شاعران قدیم را معرفی می‌کند.
کتاب “خیرات حسان” اعتمادالسلطنه که منشی مخصوص ناصرالدین شاه بوده و کپی از یک کتاب ترکی بوده مجموعاٌ ۹۱۲ زن شاعر را معرفی می‌کند همچنین کتاب حدیقه اشره و کتاب اختر تابان که از اهمیت کمتری برخوردار هستند و شاعران زن را معرفی می‌کنند. از تذکره‌های معروف چهار مقاله نظامی را می‌توان نام برد که در ان از هیچ یک از زنان شاعر نام برده نشده است. کتاب تذکره الشعرای دولت شاه که در آن۷۰۰ شاعر مرد و فقط دو شاعر زن نام برده شده است .امیرعلی شیر نوایی درمجالس النفائس در قرن ۹ فقط دو شاعر زن را در برابر ۴۰۰ شاعر مرد معرفی می‌کند. نادیده گرفته شدن عامدانه زنان در تذکره‌ها به این علت است که زنان شاعر را به رسمیت نشناخته‌اند و اساساً با سواد زنان مشکل داشتند.از قبل از دورهٌ جاهلی تا کنون تنها ۵۰۰ شاعر زن در تذکره‌ها نام برده شده‌اند.
از دیگر تذکره‌های معروف می‌توان به نزهت المجالس اشاره کرد که مخصوصاً در آن به شاعران غرب و شمال غرب اشاره شده‌است و نه شاعر زن را معرفی می‌کند. در کتاب خالصهالاشعار ابوالمجد تبریزی که از ۱۲۱ شاعر فقط شش شاعر زن نام برده شده است.
در کتاب مراغه ای در مورد زن گفته شده« زن خود را قلم به دست مده ، دست خود را قلم کنی آن به»
در کتاب نظامی گنجوی گفته شده« دختر چو گرفت خامه ارسال کند جواب نامه». همینطور ثنائی در کتاب خود گفته در مورد زن چنین می‌گوید: «دور بادا ای برادر دور باد، از ما خواهر و دختر خود دور باد»
از دلایل غیبت زنان در تذکره‌ها میتوان به این موضوع اشاره کرد که زنان شاعر با نام خودشان نام برده نشده‌اند مانند دختر خطیب گنجه، دختر حسام سالار و… حتی خیلی جاها اشعار آن‌ها به نام شاعران بزرگ دیگری آورده شده است.
دومین خصلت عموم تذکره‌ها این است که حتی زمانی هم که از زنان نام برده شده، فقط زنان درباری معرفی شده‌اند وازشاعران عادی سخنی به میان نیامده است. خصلت دیگر که موجب غیبت زنان شده است، جغرافیا بوده، بدین صورت که زنان بعضی از مناطق مانند زنان شاعر شمال و شمال غرب بیشتر در تذکره‌ها دیده می‌شوند.از دیگر عوامل می‌توان به فضای فرهنگی آن زمان اشاره کرد و چون زن در جایگاه معشوق بوده و در ستایشش شعر گفته می‌شد، یکی از عواملی بوده که باعث می‌شد تغزل خاص مردان باشد.
ما دو نوع ادبیات داریم یک ادبیات رسمی و دیگری ادبیات فوکلور.در ادبیات فوکلور که خالقان آن زنان بوده‌اند مانند متل‌های منظوم، لالایی هاو…ولی نام خالقان آن در تاریخ نیست.
ما هنوز تذکره جامعی در مورد زنان نداریم که همه شاعران زن را نام برده باشد.از مهم ترین تذکره‌های قبل از انقلاب به تذکره «از رابعه تا پروین»می‌توان اشاره کرد که درآن ۱۴۷ شاعر زن نام برده شده که نزدیک به سی تا چهل نفر زنان شاعر درباری هستند.
اسامی بسیاری از شاعران زن در تذکره ها نیامده است ولی در کتاب‌های تاریخی همچون تاریخ کرمان به آن‌ها اشاره شده است..از دلایل دیگر غیبت زنان در تذکره‌ها این است که در این تذکره‌ها فقط به زبان فارسی معیار توجه شده و به گویش‌های فارسی توجهی نشده است یعنی از زنان شاعری که گویش دیگری داشتند نام برده نشده است. من در کتاب «ترانه‌های زنان زاگرس (ژیا)» نگاهی به شاعران زن گویشی داشته‌ام که به زبان گورانی شعر گفته‌اند.
در پایان آقای والی زاده گفتند: من اعتقادم بر این است که واژه با زن می‌زید و می‌زاید و در پایان حاضران درجلسه به بیان سوالات و نقطه نظرات خود در مورد علت غیبت زنان در تذکره‌ها و در طول تاریخ پرداختند.

IMG_4956

*آبانگان*

چهارمِ آبان ماه به گاهشماری کنونی، دهم آبان ماه به گاهشماری یزدگردی یکی از جشن‌های ایرانی است که در ستایش و نیایش واژه‌ی «آب» که جمع آن «آبان» است ، در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریتApaو در فارسی هخامنشی «آپی» می‌باشد. ایزد بانو آناهید ( ایزد آب های روان ) برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده است

واژه‌ی «آب» که جمع آن «آبان» است ، در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریتApaو در فارسی هخامنشی «آپی» می‌باشد. ایزد بانو آناهید ( ایزد آب‌های روان ) برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده است. گناهی بس بزرگ بوده است . برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است.

جشن آبان جشنی است در گرامیداشت (اَنهیته ، اَناهیتا، اناهید، زهره) و رود پهناور و خروشان آمو، آمو دریا است. آناهیتا در اسطوره‌های ایرانی، یکی از تابناک ترین چهره‌ها و یکی از کارآمدترین نقش ورزان است . او ایزد بانوی آب‌های روی زمین و نگاهبان پاکی و بی آلایشی در جهان هستی است . آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه‌ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه ی بابلی، به شمار می‌رود.

در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبان یشت (یشت پنجم) ویژه نیایش و ستایش اوست:

…اوست برومندی که در همه جا بلند آوازه است.

اوست که در بسیار فره مندی، همچند همه آب‌های روی زمین است.

اوست زورمندی که از کوه هکر به دریای  فراخ کرت ریزد. من اهوره مزدا او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم…

در این یشت ، او زنی است جوان، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید ، کمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره‌ی هشت گوش بر سر، کفش‌هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. آناهید گردونه‌ای دارد با چهار اسب سفید، اسب‌های گردونه ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند . او در بلندترین طبقه ی آسمان جای گزیده است و بر کرانه‌ی هر دریاچه ‌ای، خانه ای آراسته ، با سد پنجره‌ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می‌باراند. نیایشگاه‌های آناهیتا معمولا در کنار رودها برپا می‌شده و زیارتگاه‌هایی که امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در کنار آن‌ها آبی جاری است، می‌توانند بقایای آن نیایشگاه‌ها باشند. از جمله آرامگاه بی بی شهربانو در شهر ری که می گویند مقبره دختر امام حسین است. به احتمال زیاد معبد آناهیتا بوده است. برخی حتی سفره‌های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده‌ی آیین‌های مربوط به آناهیتا می‌دانند. در برگردان فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی می‌خوانیم « آبان روز دهم آبان ماه است و آن را عید می‌دانند که به جهت همراه بودن دو نام، آبانگان می‌گویند. در این روز زو( (Zooپسر طهماسپ از سلسله‌ی پیشدادیان به شاهی رسید، مردم را به کندن قنات‌ها و نهرها و بازسازی آن‌ها فرمان داد، در این روز به کشورهای هفتگانه خبر رسید که فریدون، بیوراسب (ضحاک – آژی دهاک) را اسیر کرده، خود به پادشاهی رسیده و به مردم دستور داده است که خانه و زندگی خود را دارا شوند.»

در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان به کنار دریا یا رودخانه‌ها می‌رفتند و فرشته آب را نیایش می‌کردند . ایرانیان کهن آب را پاک و مقدس می‌شمردند و هیچ گاه آن را آلوده نمی‌کردند و آبی را که ویژگی سه گانه‌اش (رنگ- بو- مزه) دگرگون می‌شد برای آشامیدن و شستشو به کار نمی‌بردند . زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن‌ها به (آتشکده ها) می‌روند و پس از آن برای گرامی داشت مقام فرشته آب‌ها ، به کنار جوی‌ها و قنات‌ها رفته و با خواندن اوستای آبزور (بخشی از اوستا که به آب و آبان وابسته است) و به دستیاری موبد خوانده می‌شود، اهورا مزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را کرده و پس از آن به شادی می پردازند.

وجود چنین جشنی در میان ایرانیان باستان از یک طرف اهمیت عناصر طبیعی مانند آب و از طرف دیگر موقعیت زنان در جامعه باستانی را روشن می کند. برگرفته از مقاله آبانگان، دکتر پرویز رجبی