All posts by admin

گزارش معرفی کتاب هشت رساله در بیان احوال زنان از ۱۰۰۰ تا ۱۳۱۳

photo5782754035193981432 (1)

چند سطر از بانویی ماندگار
زن و سهم او از اجتماع

سخن‌های دیرینه یاد آورید به گفتار لب را به داد آورید
جهان یادگار است و ما رفتنی به گیتی نماند به جز مردمی

آنچه پیش روی شماست گزارش از جلسه معرفی کتاب هشت رساله در بیان احوال زنان از ۱۰۰۰ تا ۱۳۱۳ که توسط انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در تاریخ ۱۶ مرداد ماه ۱۳۹۶ برگزار شده است، از آنجا که انجمن زنان پژوهشگر تاریخ این رسالت را برای خود قائل است که کتاب‌های ارزنده در حوزه تاریخ را برای معرفی در خدمت علاقمندان قرار دهد، برگزاری این جلسه نخست با هدف ترویج کتابخوانی و شناساندن کتاب هشت رساله که منبع ارزشمندی درباره زنان، از سال‌های مشروطه تاکنون بوده است، صورت گرفته.
ابتدای جلسه دکتر روح‌انگیز کراچی متولد ۱۳۳۳، دکترای زبان و ادبیات پارسی گفت: پیش از معرفی کتاب از آنجا که به بررسی رساله‌های مختلفی درباره زنان پرداختم تمام نسخ خطی را مطالعه کردم و برای اینکه بتوانم موضوع وضعیت زنان را در این سال‌‌ها به صورت مبسوط شرح دهم در حین تصحیح و مطالعه، خواندن نظرات مردان و دیدگاه‌های آنان نسبت به هویت زن آنچه در من رخ داد را در شعر زیر تقدیم‌تان می‌کنم.
چندین هزاران سال شد تا من به فریاد آمدم
تقسیم بر پنج، حلقه‌ای به انگشتم گردنبندی به گردنم دستبندی به دستم زنجیری به پام، حلقه‌ای به گوشم.
حلقه به گوشم آقا، آقا اگر اجازه بفرمایید مخدره پرده‌نشینی مستوره کریم خاتونی از بی‌بی یان اقرانی، اناثی از مادینگان نسایی از جنس امراه یا بانویی از بانوان حرم ملک عین شمایند این کمینگان و من هنوز به گونه غریبی زنم زنی به شکل صیغه عقد، که هر شب در زیرزمین خانه پدری‌تان صرف می‌شود براه اثبات مردی‌تان. نصیب من از خورشید زمستان بود و ترس و دهانی دوخته، شب غریبی کنار دورهای همیشه است و پهلوی چپ مقصر است.
چقدر شبیه زاغ شده‌ام امشب!، چرا مرا به نام نمی‌خوانی؟
غبار که بر می‌دارم از آوازهای کهنه و سال‌های معطل، عشق واژه نامشروعی می‌شود و آغشته فضا به بوی شرم و دریغ غریبه‌ای که روبه‌روی من در آینه نشسته است منم!؟

هشت رساله در بیان احوال زنان از ۱۰۰۰ تا ۱۳۱۳ هجری قمری گردآورنده و مصحح کتاب روح‌انگیز کراچی.
آنچه می‌خوانید خلاصه‌ای از نشست برای معرفی و صحبت پیرامون زنان و آنچه از انقلاب مشروطه تاکنون بر آنان گذشته است.
روح‌انگیز کراچی به قلم شیوا و روان خود، تمام آثار مربوط به این عصر و اثرات حوادث و آثاری که بر زنان گذشته است را به طور مبسوط شرح داده است.
۱۱۱ سال از انقلاب مشروطه گذشت، در انقلاب مشروطه با وجود تلاش آزادی‌خواهان هیچ سهمی به زنان داده نشد و زنان همچون کودکان و دیوانگان سهمی از این انقلاب و حضور در جامعه نداشتند. ۷۲ سال پس از انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی رخ داد و وجه اشتراک آن نیز با انقلاب مشروطه، باز در این بود که سهم زنان امیدوارکننده نبود.
زنان که در فرآیند پیروزی انقلاب حضور و مشارکتی چشمگیر داشتند پس چرا سهم آنان، از انقلاب امیدوارکننده نبود!؟
چه عاملی باعث نادیده گرفته شدن زنان می‌شود؟
مشکل اساسی ما، فرهنگ ریشه‌دار سنتی است، که به زن نگاه جنسی داشته است درک نادرست تاریخ سیاسی و اجتماعی مسئله مهمی است که نباید از نگاه‌مان دور بماند. باید به این نکته توجه کرد که در مدارس ما، تاریخ ملی ما تدریس نمی‌شود و نسل جوان ما بی‌هویت شده‌اند.
به دین و به هویت تاریخی‌شان علاقه‌ای ندارند برای اصلاح فرهنگ و شرایط کنونی جامعه‌مان، آنچه می‌توانیم انجام دهیم این است که گذشته را با نگاهی انتقادی ببینیم تا بتوانیم رفتارهای نادرست، گذشته را اصلاح کنیم.
آنچه زنان سرزمین ما را گرفتار کرده است نگاه تحقیرآمیز است برای یافتن نقش زنان در اجتماع به بررسی ادبیات می‌پردازیم در کتاب هشت رساله، ادبیات را در چهار رشته بررسی کرده‌ام. در بررسی ادبیات حماسی، تنها منظومه حماسی، منظومه بانو گشسب‌نامه است، قهرمان این منظومه زنی است در نوع خود بی‌نظیر، که در دوره پهلوانی، به عنوان زنی که عامل حفظ و بقای تمدن ایرانی شده مطرح گردیده است.
در ادبیات غنایی، معشوق خیالی و نامهربان است که با نقش زنان در جامعه آن روز سنخیتی نداشته است.
در ادبیات عرفانی، زن مظهر هوی و هوس است و از این رو نقش او تقبیح شده است. ادبیات تعلیمی در واقع تلاش کرده است، جایگاه زن را به ما نشان دهد شناخت بر اساس این ادبیات در واقع شناخت از مردم عادی است، چیزی که شما بسیار در ادبیات به آن برمی‌خورید، در اغلب کتاب‌های پارسی، زن غایب است ادبیات تعلیمی در واقع بخشی از ادبیات است که از آن برای آموزش به زن، انتقال تعالیم تربیتی به او و آنچه در این میان به آن می‌پردازیم نوع اندرز مردان به زنان و زبانی است که مردان به زنان اندرز می‌دهند.
همه تلاشم را مصروف ان کردم تا ببینم از میان نسخه‌های ادبیاتی و تعلیمی، نسخه‌هایی را بیابم، از میان ۶۲ نسخه خطی در ادبیات تعلیمی، ۸ نسخه را یافتم که کاربرد کلمات رکیک در آن کمتر بود و می‌توانستم به بخش‌هایی از آن اشاره کنم در حالی که بیشتر نسخه‌های این شاخه از ادبیات، اغلب غیرمؤدبانه بود و همین آثار نشان‌دهنده ذهنیت مردان نسبت به زنان در گذشتگان است. این هشت نسخه انتخاب شده در فاصله دو دوره صفویه تا زمان ناصرالدین‌شاه نوشته شده است صفویه در واقع دورانی است که درآن شیعه‌گری رواج یافت و خرافات به اسم این بسیار شیوع یافت.
در اغلب کتاب‌های پارسی زن به عنوان موجودی مؤثر غایب است و آنجا که در ادبیات تعلیمی نامی از او برده می‌شود، مردان تلاش درآموختن مطالب دلخواه‌شان به زنان دارند.
کتاب هشت رساله از این نظر مورد توجه است که خواننده اگر دلیل چیدمان این نسخه‌های خطی را دریابد که بر اساس دو دوره اثرگذار در تاریخ ایران بوده است متوجه هدف مؤلف می‌شود، اما در صورتی که متوجه منظور مؤلف نشود مانند فمینیست‌های تندرو به مردان زن‌‌ستیز حمله می‌کند، ذره‌ای توجه کافی است بدانیم مطرح‌کردن این مطالب برای این است که انسان اگر از گذشته خویش درس عبرت نگیرد، آن را تکرار می‌کند.
با همین نگاه هشت رساله را با دو بیت از فردوسی آغاز کرده‌ام:
این متون و واقعیت‌های تاریخی ما است. این متون تصویر روشنی از زندگی زنان در ایران باستان برایمان ترسیم می‌کند و زندگی زنان را با همه جزئیات پیش روی ما می‌گذارد.
اندرزنامه‌ها نیز در ایران قدمتی قابل توجه دارد. به استناد محقق و پژوهشگر فرانسوی ذمش کور، سه چهارم ادبیات ایران ادبیات تعلیمی است.
کتاب‌هایی از قبیل کیمیای سعادت و نصیحه‌الملوک از این زمره‌اند که در سخت‌گیری‌ها نسبت به زنان در این کتاب‌ها مطالب فراوانی به چشم می‌خورد.
کتاب اخلاق ناصری، قابوسنامه و اخلاق محتشمی از متون این گروه هستند. زبان امرکننده به زن از ویژگی‌های این کتب است. حاصل این تعلیمات، اطاعت بی‌چون و چرای زن است و اگر زنی از در چاره‌جویی بربیاید آن زن را حیله‌گر می‌دانستند آنچه بسیار قابل توجه و تعمق است این نکته است که پیش‌زمینه تمام حذف‌شدن‌ها و فراموش شدن‌ها، فرهنگ مسلط مردپروری است که با نگاه جنسی چنین آثاری را به جا گذاشته است.
چهار بخش این کتاب شامل:
ملوک النساء، مناقب النسا در بیان تأدیب زنان، در بیان احوال زنان، متون تعلیمی و ارشادی
بر استناد این متون، فرد خودش را مجاز و محق می‌داند که زنان را ادب کند اگرچه در دامن همان زن تربیت شده است. در ادبیات همه کشورها وجود دارد. سه بخش دیگر این کتاب در بیان حیله‌گری زنان نگاشته شده است.
تحت عنوان حکایت بی‌وفایی زن
نذر بستن زن قاضی و زن شحنه و زن محتسب
در مذمت زنان
نمونه این مضمون در مکرالنسا، جوامع الحکایات، طوطی‌نامه، مرزبان‌نامه آمده است.
ضرورت تاریخی بیان این مطالب از آن جهت لازم است که، دانستن و اصلاح این موضوعات به تک‌تک ما کمک می‌کند در اصلاح فرهنگ‌مان بکوشیم.
باشد که جامعه امروز فرهنگی درخور زنان خود را اتخاذ نماید.

گزارش نشست واکاوی ضرورت حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم

A45A1232

نشست واکاوی ضرورت حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم
محمد فاضلی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه شهیدبهشتی درباره حضور زنان به عنوان وزیر در کابینه دوازدهم گفت: طرح این پرسش که آیا حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم ضرورت دارد؟ صورت‌بندی درستی از مساله نیست و ممکن است با انتخاب یک یا دو وزیر در کابینه چراغ مطالبات زنان در جامعه خاموش شود!
نشست «واکاوی ضرورت حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم» به همت موسسه راز و باهمکاری انجمن زنان پژوهشگر تاریخ و انجمن زنان مدیر کارآفرین روز یکشنبه ۸ مردادماه در اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی برگزار شد.
در این نشست تخصصی خانم ها زهرا شجاعی، مشاور امور زنان رییس دولت اصلاحات، پروانه سلحشوری، رئیس فراکسیون زنان مجلس شورای اسلامی، اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، الهام ملک‌زاده، عضو هیات علمی پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و علوم انسانی، فیروزه صابر، عضو موسس انجمن زنان مدیر کارآفرین و مدیرعامل بنیاد توسعه کارآفرینی زنان و جوانان و محمد فاضلی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه شهیدبهشتی، سخنرانی کردند و مدیریت این نشست را کتایون مصری، مدیرعامل موسسه رسانه، اندیشه و زن (راز) به عهده داشت.
روایت فردوسی از سیاست زنانه سیندخت
ملک‌زاده از اعضای هیأت مدیره انجمن زنان پژوهشگر تاریخ اولین سخنران برنامه بود که با اشاره به روایت شاهنامه فردوسی درباره سیندخت گفت: در مطالعه‌ای که انجام دادم در دوره اساطیری نخستین رگه‌های حضور زنان در سیاست، خردورزی و کاربست اعتدال زنانه را باید از آن زن ایرانی بدانیم که سیندخت با یک توان تحلیل صحیح و برگزیدن راه و روش منطقی در تدبیر منزل و تدبیر مدون به عنوان همسر مهراب و مادر رودابه، پیش از آنکه بخواهد به عنوان پشتیبان همسر و مادر نقش‌آفرینی کند ابتدا در کسوت حامی کرامت شخصیت انسانی خودش به عنوان بزرگ‌ترین سرمایه انسانی قدم برمی‌دارد و با پذیرش یک مسئولیت خطیر و دلسوزانه و حضور در دربار کابل، از سام می‌خواهد که با خویشتنداری و پذیرش دلدادگی زال و رودابه دو سرزمین ایران و توران را گرفتار آتش کینه، خشم و تعصب نکند.
وی افزود: نتایج توصیف باشکوه فردوسی از سفارت و وظیفه خطیر سیاسی را که برای سیندخت اتفاق افتاده، مطرح می‌کند، نه با صفات مردانه بلکه دقیقا به سبب رفتارهای زنانه‌ای است که در سیندخت به تصویر می‌کشد که خردمندی و عقلانیت توامان به کار بسته است. تک‌تک ابیاتی که فردوسی در سیندخت به کار برده، دقیقا وی را به تصویر می‌کشد. در واقع آنچه که به لحاظ اسطوره‌ای می‌توانستم قدیمی‌ترین نقش‌آفرینی سفارت، سیاستمداری زنانه را جستجو کنم، در سیندخت پیدا کردم.
وی در ادامه با توجه به کمبود وقت به طور مجمل به شرح وضعیت و جایگاه سیاسی زنان در دوره تاریخی پس از اسلام و دوره معاصر پرداخته حضور زنان حکومتگر مورد توجه قرار داد.
استدلال دولت دهم در انتخاب وزیر زن بی‌اساس بود!
پس از آن تریبون در اختیار خانم شجاعی قرار گرفت و او درباره استفاده ابزاری از زنان گفت: حضور زنان در کابینه در دوره اصلاحات فراهم شد و تلاش شد که زنان در پست‌های مدیریتی کلان و میانی به کار گرفته شوند. در اثر این کوشش‌ها بود که رشد حضور زنان در پست‌های مدیریتی به ۶۳ درصد رسید و این زمینه فراهم شد تا در دولت دهم مرضیه وحیددستجردی به عنوان وزیربهداشت انتخاب شود.
وی افزود: بنابراین فعالیت‌ها و رایزنی‌های صورت گرفته در دولت اصلاحات موجب شد که دو زن در کابینه قرار گیرند و دولت بعدی بتواند کاندیدای زن برای پست وزارت معرفی کند. .وی گفت: به عنوان رعایت انصاف این سخن را مطرح می‌کنم و نه بر حسب تعصبات سیاسی و دفاع از فرد خاصی. سنگ‌بناهای گذاشته شده در دولت اصلاحات را نمی‌توان نادیده گرفت. ضمن اینکه اگر کارنامه درخشانی در رابطه با فعالیت سیاسی زنان در کابینه وجود نداشت، تقریبا این اقبال عمومی هم صورت نمی‌گرفت. اگرچه توجیحی که برای انتخاب وزیر زن به عنوان وزیربهداشت در دولت دهم احمدی‌نژاد ارائه شد، خیلی بی‌اساس بود.
این فعال سیاسی زنان ادامه داد: در آن زمان گفته شد که چون زنان بیماری‌هایی می‌گیرند که نمی‌توانند به پزشک مرد مراجعه کنند، یک وزیر بهداشت زن انتخاب می‌کنیم تا موجب راحتی و آرامش خاطر خانم ها شود. این استدلال دولت دهم در انتخاب وزیر زن بود. صحبتی از توانمندی و رشد مشارکت سیاسی زنان در میان نبود؛ زیرا این دولت اصلا نظریه‌ و دیدگاهی در حوزه زنان و برنامه ای برای رفع تبعیض و ایجاد برابری نداشت و در برنامه‌های آنها صحبتی از زنان نبود.
تفاوت شرق و غرب دلیل ماندگاری سیاستمداران زن
Unread messages
قسمت دوم نشست واکاوی ضرورت حضور زن وزیر در کابینه دوازدهم: بروجردی در ادامه این نشست با اشاره به حضور زنان در عرصه سیاست غرب و شرق، (تاچر و مرکل در اروپا و ایندیرا گاندی و بی‌نظیربوتو در آسیا) گفت: در غرب هیچ‌کدام از زنان سیاستمدار به قتل نرسیدند و یا در زندان از بین نرفتند. اکثر زنان سیاسی در غرب به دلیل خاستگاه خانوادگی به قدرت نرسیدند بلکه مدارج سیاسی را طی کردند. اما در این میان تفاوت‌هایی بین زنان سیاسی غرب و شرق وجود دارد که این تفاوت‌ها عمدتا به ماندگاری یا عدم ماندگاری زنان در عرصه سیاست منجر می‌شود.
وی افزود: به عبارتی زنانی که در کشورهای توسعه‌یافته به مدیریت کلان دسترسی پیدا کردند، به نوعی ماندگار هستند و تفاوتی ندارد که این سیاستمدار مرد یا زن باشد اگر مدارج سیاسی را طی کند، نخست‌وزیر یا رئیس‌جمهور می‌شود. اما در آسیا و در کشورهای توسعه نیافته یا در حال توسعه این وضعیت وجود ندارد و زنان به سرنوشت بی‌نظیربوتو دچار می‌شوند.
سپس نوبت به فیروزه صابر رسید تا به عنوان نماینده ای از جامعه مدنی در ارتباط با موضوع سخن بگوید. وی گفت: اگر مشکلی برای حضور زنان در سطح دولت وجود دارد باید زمینه رفع آن را فراهم کرد و با عنوان کردن وجود موانع و مشکلات از بهره گیری زنان در پست های عالی سرباز نزد. وی تاکید کرد نظام جانشین پروری نزد مدیران خاصه مدیران زن باید ترویج و تقویت شود. برای تربیت مدیر یک سال کافی است. درحالی که ما ۴ سال را سپری کرده ایم و اتفاق خاصی در این زمینه نیفتاده است!
صابر در ادامه سخنانش خطاب به رییس جمهور منتخب گفت: خانم مولاوردی جزو معدود کسانی است که درجامعه زنان به طور نسبی در همه طیف های فکری طرفدار دارد.آیا این فرصت باید سوزانده شود؟با کدام منطق؟ در حالی که اگر تفکری برای حضور زنان در سمت های عالی وجود داشته باشد بسیاری ازاستعدادها شکوفا می شود و این یعنی بهره گیری از فرصت ها.
عضو انجمن زنان مدیرکارآفرین هم چنین افزود: زنان علاوه بر تبعیض جنسیتی دچارتبعیض تفکر هم هستند و این تبعیض مضاعف راه را برای ورود بسیاری از زنان شایسته به جرگه کاندیداهای مناصب سیاسی می بندد.از همین رو ظرفیت های تخصصی و قوی از زنان که در بخش خصوصی موجود است با شرایط فعلی متاسفانه امکان حضور ندارند.
دکتر محمد فاضلی با بیان برخی مفروضات از جمله اینکه زنان ایران توانمند هستند و توانایی ایفای پست وزارت را دارند، اظهار کرد: به نظرم طرح این پرسش که آیا حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم ضرورت دارد؟ صورت‌بندی درستی از مساله نیست و ممکن است با انتخاب یک یا دو وزیر در کابینه چراغ مطالبات زنان در جامعه خاموش شود!
وی افزود: به نظرم طرح بحث جنسیت در انتخاب وزیر چندان درست نیست زیرا ممکن است یک وزیر مرد بهتر بتواند از چند معاون یا مدیر زن بهره بگیرد و توان مدیریتی آنها را ارتقا دهد تا اینکه وزیر زنی که بدون در نظر گرفتن شایستگی و تخصص در پستی گذاشته شود و به سیاست‌های نادرستی دست بزند و نتواند در حق زنان آنچه که لازم است، به جا آورد.
استاد دانشگاه شهیدبهشتی در ادامه این پرسش را طرح کرد: انتخاب وزیر زن از میان زنانی که پیشنهاد داده می‌شوند تا چه اندازه می‌تواند خواسته زن لب‌ مرز، زن بی‌سرپرست، زن بدسرپرست، زن معتاد، زن سرپرست خانوار و غیره باشد؟
وی در ادامه به ضرورت تولید دانش، تولید دانش درباره زنان و دانش زنانه توسط زنان تأکید کرد و گفت تا این دانش تولید نشود نمی توان مدعی شد که زنان هم پای مردان می توانند در قدرت هماوردی کنند.
انتخاب وزیر زن، حق طبیعی ماست
پروانه سلحشوری در انتقاد به سخنان فاضلی گفت: متاسفانه خبرهایی که درباره چینش کابینه به گوش می‌رسد حاکی از این است که باید برای حداقل‌ها بجنگیم. برای ماندن افرادی که قبلا در کابینه به خوبی ایفای نقش کردند. اما در پاسخ به سخنان دکتر فاضلی باید بگویم این حرف‌ها بازی با کلمات است و ضرورت جامعه امروز ایران، حضور زنان در پست وزارت است و نباید با فرضیه‌سازی این حق را نادیده گرفت و یا کمرنک کرد.

وی افزود: من به عنوان یک زن که در مجلس شورای اسلامی حضور دارد تلاش می کنم در چارچوب وظایفم در حوزه تقنینی و حق نظارت و تذکر به سایر قوا اقدامات لازم را انجام دهم تا نسل آینده بتواند به حق و حقوقش برسد و به راحتی چند زن وزیر در کابینه داشته باشد. شاید امروز باید از بحث‌های ابتدایی درباره این حق سخن گفت اما یقینا با تلاش ما در آینده این انتخاب یک حق طبیعی خواهد بود و دختران ما دیگر دغدغه جنگیدن برای انتخاب وزیر زن را نخواهند داشت و قطعا برای پست‌های بالاتر آماده خواهند شد.
قسمت پایانی این نشست به پرسش و پاسخ و طرح دیدگاه های حاضرین اختصاص داشت که استقبال شرکت کنندگان از این بخش موجب شد تا برگزار کنندگان وعده استمرار این سلسله نشست ها را بدهند.

واکاوی ضرورت حضور زنان در کابینه دولت دوازدهم دکتر ملک زاده

واکاوی ضرورت حضور زنان در کابینه دولت دوازدهم

دکتر الهام ملک زاده

«هم‌چنان که زنان حق دارند که بالای چوبه‌ی دار بروند، به همان‌ سان نیز حق دارند که بالای سکوی خطابه بروند». (المپ دوگوژ)

به بهانه برگزاری نشست واکاوی ضرورت حضور زنان در کابینه دولت دوازدهم که در تاریخ مرداد ۱۳۹۶ در سالن اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد، استادان، محققان و فعالان سیاسی و اجتماعی متعددی به ایراد سخنرانی پرداختند. یکی از این سخنرانی ها به عنوان افتتاحیه نشست، توسط دکتر الهام ملک زاده عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و عضو هیأت مدیره انجمن زنان پژوهشگر تاریخ ارائه شد که با نگاهی تاریخی به روند حضور مؤثر زنان در عرصه های سیاسی پرداختند. منظر اصلی این بررسی توجه به مؤلفه خردمندی، سیاست ورزی، حفظ تعادل و میانه داری زنان در عرصه قدرت بود که در بسیاری از متون با الفاظ سالبه ای چون حیله گری و فتنه جویی مورد اشاره قرار گرفته است. آن چه که به اجمال در نشست برگزار شده مطرح شد، اینک به صورت کامل تر ارائه می شود.
ابتدای سخن در تأکید بر اهمیت این واکاوی که نیازمند فرصت و تعمق بیشتری است، هدف از این مطالعه را آسیب شناسی تاریخی و بررسی تأمل برانگیز به منظور رسیدن به برنامه، راهکار و بهره برداری کاربردی از نتایج حاصله دانسته، دستاورد مرور تاریخی حضور زنان در عرصۀ سیاست و سیاست ورزی ایران و نحوۀ ورود ایشان به این عرصه‌ به ۳ دوره دسته بندی شد.
۱. دوران اساطیری و پیش از ورود اسلام به ایران
با توجه به اهمیت و نقش اسطوره ها در ساختن باورهای تاریخی و در واقع حافظۀ تاریخی بشری، اساطیر ایرانی نیز به همین دلیل مورد توجه قرار گرفت. با این ملاحظه، شاید اولین ردپای حضور زنان در سیاست، خردورزی و کاربست اعتدال زنانه در دوران اسطوره ای را باید از آن زن ایرانی دانست. آنجا که سیندخت، با توان تحلیل صحیح و گزیدن راه و روشی منطقی در «تدبیر منزل» و «تدبیر مدن» به عنوان همسر مهراب و مادر رودابه، پیش از این که پشتیبان همسر و دختر خود باشد، در کسوت حامی کرامت و شخصیت انسانی خود، به عنوان بزرگ ترین سرمایه بزرگ انسانی گام پیش نهاده و با پذیرش مأموریتی خطیر و حضور در دربار کابل از سام می خواهد با خویشتن داری و پذیرش دلدادگی پسرش زال و رودابه دختر مهراب، دوسرزمین ایران و توران را گرفتار آتش تعصب، خشم و غرور نکند. نهایت توصیف باشکوه این سفارت و این وظیفۀ خطیر سیاسی توسط سیندخت با قلم شورانگیز فردوسی، نه با صفات مردانه، بلکه دقیقأ به سبب رفتارهای زنانه ای به تصویر کشیده شده که خردمندی و عقلانیت را توأمان به کار گرفته است.
دیرینه ترین نقش آفرینی زنان ایرانی در سیاست های کلان کشور و فراتر از دغدغه های مادرانه و خواهرانه در لابلای متون بازمانده از تاریخ ایران پیش از اسلام مربوط به دربار هخامنشیان است که به محض کوچک ترین احساس خطری که متوجه دربار هخامنشی می شد، مادر یا خواهر شاه، فراتر از دل نگرانی های منفعلانۀ مادری و خواهری، با خویشتن داری و استفاده از نفوذ و قدرت خود، در کسوت میانجی و به منظور حفظ تعادل و ایجاد ثبات و تضمین امنیت دودمان و سرزمین نقش آفرینی می کردند. از آن جمله در هنگام طغیان کورش کوچک بر ضد اردشیر دوم برادر تاجدارش، تنها سیاست و میانجی گری پروشات موجب رهایی کورش کوچک از مرگ و تنبیه ناشی از این سرکشی شد. در این روزگار، زنان محصور حرمسراها و محیط های بسته زنانه نبودند، بلکه در مراسم رسمی و مهمانی های باشکوه درباری حضور داشته و پا به پای مردان در سفرهای جنگی همراه اردوی شاهی و به عنوان هویتی اصیل از ساحت دربار و اقتدار شاه مشارکت می کردند. در مواردی هم که شاه شخصأ در جنگها شرکت نمی کرد، حضور زنان نه به عنوان همنشینی با شاه، که در کسوت یک وظیفه رسمی، مستقلانه و به منظور حفظ اقتدار حکومت و مشارکت در استقرار صلح و دوستی باید انجام می یافت. چنان که سفر دختر خشایارشاه یعنی آمی تیس به سوریه به منظور دعوت همسرش به صلح و ترک مخاصمه با اردشیر اول هخامنشی بود.
به موازات تطور حکومت های ایرانی پیش از اسلام و قدرت یابی سلسله های دیگر از جمله ساسانیان، و به تأسی از نگاه مستور از تصورات جامعۀ ایرانی نسبت به زنان که در ابیات مختلف شاهنامه می توان مشاهده کرد، حضور زنان فراتر از مرزهای جنسیتی و تحلیل های فرودست مآبانه، بستر مناسبی فراهم آورد که زنان قدرتمند تکیه زده بر اریکه شاهی را همان قدر باورپذیر ساخته بود که مخالفت با مردان ضعیف و ناکارآمد را. چنان که برای نخستین بار و به دنبال قتل خسرو پرویز به دست پسرش شیرویه در سال ۶۲۸ م، وکمتر از شش ماه از سلطنت شیرویه، دختر خسرو پرویز یعنی پوراندخت به تخت سلطنت رسید و مقام شاهنشاهی یافت. مهم ترین فراز حکومتی پوراندخت، دیدگاه وی به عنوان یک سیاست ورز زمانی حائز اهمیت است که بیش از ۱۵۰۰ سال پیش خطاب به افراد خود اهمیت برابری زن و مرد را چنین بیان کرده است: «این پادشاهی را نه به کشتن و قتل دیگران می‌توان نگاه داشت و نه با سپاه و قدرت لشگریان، تنها با عدل و داد است که می توان به اداره امور پرداخت و با انصاف، آن را پایدار کرد. پادشاه دادگر می‌تواند ملک را محافظت کرده و نگاه دارد و فرقی میان زن یا مرد بودن او نیست، پس امید دارم از من چنان عدالت و دادگستری و انصاف ببینید که هیچ کس تاکنون ندیده باشد».
کلامی که مؤید پرهیز زنان از کاربست کوتاه ترین مسیر خروج از بحران ها و تعیین تکلیف مشکلات در چارچوب نگاهی حذفی، نابودگر و به دور از خرد و حفظ اعتدال نشان می دهد. در واقع مبتنی بر طبیعت خلقت زنانه که خود آفریننده است و برای حفظ آفریده خود از بذل هرگونه فداکاری فروگذار نمی کند، همزمان با خویشتن داری تلاش مضاعفی برای به بار نشستن آفریدۀ خود دارد، فارغ از تعاریف کلیشه ای و شعاری، در سطح کلان تری در مواجهه با مسائل مرتبط با سرزمین و سیاست های سرزمینی خود، ضرورت رعایت خویشتن داری و خردورزی در رفتار و منش و کاربست آن در سیاست و روش به منظور به اعتدال در امور، پرهیز از خشونت و بسط آرامش و صلح در حکومت را هم بهتر درک کرده و بیشتر مطالبه می کند.
۲. دوران پس از اسلام
سراسر تعالیم اسلامی با تکریم مقام انسان بدون تأکید بر جنسیت زنانه یا مردانه، همچنین دادن اصالت به تقوا، شایستگی و کارآمدی افراد، مشحون است. حفظ شأنیت زن به عنوان زیباترین مخلوق بشری و یادآوری مقام زنان صاحب اقتدار و انصاف و خردی چون حضرت خدیجه (ع)، در تاریخ اسلام که موجب بالندگی و گسترش اسلام و نبوت حضرت محمد (ص) در اوج جاهلیت جامعۀ عربستان شدند، همچنین مقام شامخ سایر زنان صاحب خرد و قدرت و بینش فکری صحیح در بزنگاه های مهم سیاسی و تاریخی چون حضرت زینب (ع) و زنانی سوای دودمان نبوت، همه و همه نمونه هایی از قدرت تفکیک مسائل مختلف سیاسی، احساسی، رعایت انصاف و تلاش برای ایجاد عدالت، صلح، آرامش و با استفاده از توان برقراری تعادل میان موارد نقیضی که تجمیع همه آنها با یکدیگر، قدرت پذیرش و تلطیف و تثبیت بالایی را می طلبد، مصادیقی از تداوم حیات اجتماعی و سیاسی زنان برخاسته از ایدئولوژی دین اسلام نسبت به جایگاه زنان است.
در ایران نیز پس از ورود دین اسلام و استقرار حکومت های اسلامی، نمونه های مختلفی از حکمروایی و سیاست ورزی زنان صاحب قدرت و با سیاستی وجود دارد که در مقایسه ای تاریخی در زمانۀ خود و در مقابل حاکمان مرد همان سلسله ها، بعضأ کارنامۀ موفق تر و برجسته تری داشته اند و مصدر تحول و تغییرات بزرگی هم شده اند. تجربۀ سیاست ورزانۀ این زنان، در بحبوحۀ حساس ترین فرصت های حکومتی و سرزمینی نه تنها در لابلای متون تاریخی قابل مشاهده و بررسی است، که خود مصدر ایجاد ضرب المثل ها و روایات هر کوچه و برزنی شده است که تا امروزه نیز رواج دارد. آن جا که سلطان محمود غزنوی که در اطراف و اکناف ایران و همسایگان این کشور در حال لشکرکشی و توسعۀ نفوذ خود بود، در مواجهه با شیرین دخت دختر اسپهبد طبرستان و همسر فخرالدوله دیلمی که به واسطۀ صغر سن فرزندانش مجدالدوله و شمس الدوله دیلمی، به عنوان نخستین زن حاکم شیعی بر تخت حکومت آل بویه تکیه زده بود، با این چالش بزرگ تصمیم گیری رو به رو شد. این که سیده ملک خاتون، وی را خطاب قرار داده و پرسیده بود اگر بر من فائق آیی که همه گویند بر زنی پیروز شدی و برای تو افتخاری نیست؛ اما اگر از من شکست بخوری که خیلی برایت گران تمام می شود چون همگان گویند که از زنی شکست خورد، حال چه می کنی؟ نتیجه مدبرانه و سیاست مدارانه حاصل از این کلام خردمندانه، انصراف سلطان محمود از لشکرکشی به متصرفات بوییان بود و ادامۀ سلطنت خاندان آل بویه.
تمام اعصار و قرون گذشته در ایران، مصادیق متعددی از زنان صاحب سیاست و خرد را به خود دیده است که با مروری اجمالی بر تاریخ این سرزمین می توان پیشینۀ قوی زنان عرصۀ سیاست را مطالعه و مورد مداقه قرار داد. به همین نسبت در سایر بلاد اسلامی نیز زنان صاحب قدرت و سیاست و در عین حال ذکاوت خردمندانه زیادی را می توان یافت که توان ریاست، مدیریت و تمشیت امور توسط ایشان را اگر نه بیشتر از مردان، حداقل کمتر از آنها نشان نمی دهد. زنان سیاستمداری چون شجره الدر که در متصرفات اسلامی ممالیک در مصر صاحب اقتداری مثل زدنی و زیرکی و سیاستی مشهور است.
بدیهی است هرگاه فرصت های محدودی که نصیب زنان با کفایت می شد، با تجربۀ موفقی هم همراه بود. با رونق و اعتلای سیاست جامعه نیز، جایگاه و شأن فردی و اجتماعی زنان تغییر می یافت و فراز و فرود داشت. به طور مثال در هنگام اقتدار سلسله سنتی و مردسالارانه ای چون صفویه، تلاش زنان نصاحب رأی و سیاست، در قالب تلاش زنان قدرتمند درباری برای رسیدن خود یا خویشانشان به مقامات بالای کشور، نمود می یافت که کاملأ هوشیارانه و با زیرکی در سیاست دخالت می‌کردند و با تحت تأثیر قرار دادن و تحریک دیگران، به فعالیت‌ سیاسی می پرداختند. نقش مهمی که زنان سیاست ورز صفوی ایفا کردند، بیشتر در عزل و نصب‌ها و دسته بندی ‌های حکومتی محدود بود. می‌توان گفت در این برهه، با وجود پذیرش حاکمیت مردانه صفوی ها، باز جامعۀ زنانۀ صاحب فکر سیاسی، به عنوان نیروی تعدیل دهنده، مؤثر و تصمیم گیرنده بیکار ننشست و با استفاده از انتساب خود به مردان صاحب قدرت و یا حتی زنانگی خود تلاش کردند تا در تصمیم گیری های حکومتی سهیم شوند. نقش مؤثر پری خان خانم در کوران مسائل مرتبط با جانشینی طهماسب اول، یا حکومت حدودۀ یک سال و نیمه مهدعلیا همسر سلطان محمد خدابنده و مادر شاه عباس اول، که به دست سران قزلباش هم به قتل رسید، از جمله تلاش زنان ایرانی در قرون گذشته است که ضرورت حضور در ارکان حکومت و اتخاذ تصمیم های کلان کشور را در خود احساس کرده و تا پای جان نیز در این مسیر نقش آفرینی کردند.
۳. دوران معاصر ( قاجار و پهلوی)
به طور سنتی، ردپای زنان قدرتمند دوران معاصر با محور دو بخش دوران قبل از مشروطه و دوران پس از مشروطه، یادآور نام برخی زنان سیاستمدار و صاحب قدرتی است که در رأس ایشان از مهدعلیا همسر محمدشاه در دوران پیش از مشروطه می توان نام برد و نقش بسیار تعیین کننده و اثرگذاری که وی در حفظ دستگاه و دربار ناصری ایفا کرد و شاکلۀ تغییر مسیر دربار قاجار از عرصۀ تحولات جدید و پیشرفت های حاصل از اقدامات امیرکبیر و بازگشت به شرایط سنتی مطلوب شاهزادگان قاجاری را عهده دار بود.
همسو با نقش مهدعلیا به عنوان نماد یک تفکر سلطنتی رادیکال و سنتی که به قیمت دور ماندن کشور از چرخه پیشرفت و تحولات ناگزیر، باید متوجه نقش زنان سیاست ورز و فعال بحبوبۀ انقلاب مشروطه بود که با درک مفاهیم جدیدی از ضرورت های مورد نیاز مملکت به منظور استقرار نظامی مبتنی بر مساوات، حفظ اقتدار ملی و استیفای حقوق همه مردم اعم از زن و مرد، به ایفای نقش پرداخته و این بار نه در سطح زنان قدرتمند طبقات بالای جامعه، که در قالب زنان آگاه مطالبه گر از حق و حقوق انسانی، شرعی و مدنی، علاوه بر تلاش جهت استقرار شرایط مطلوب جامعه ای مشروطه، به طور وسیع، کارساز و با کنشی عمل گرایانه وارد عرصه شدند و حضور سیاسی خود را نشان دادند. به دلیل ضیق وقت از پرداختن به مصادیقی که کم نیستند صرفنظر کرده و تنها یادآور نقش زنان در نهضت تنباکو، که بارها در خصوص آن سخن رفته و مشارکتشان در برخوردهای مسلحانه دوران مشروطه می شوم. همچنین روایات متعددی از زنان سیاست ورز بلند مرتبه و گمنام از سردار مریم گرفته تا دختر مبارز تبریزی و زینب پاشا و امثالهم در سراسر تاریخ این دوران وجود دارد.
موضوع حائز اهمیت این دوران این نکته است که به نسبتی که زنان آگاهی سیاسی یافتند و به عرصه های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، ورود کردند، در حالی که ابتدای راه هیچ گاه خواسته صنفی نداشتند، اما پس از استقرار نظام مشروطه و شعارهای انقلابیون مبنی بر اجرای قانون برای همه آحاد ملت و تشکیل مجلس شورای ملی به عنوان سمبل ارادۀ ملت، که بالطبع اعم از زن و مرد این سرزمین بود، زنان خواستار به رسمیت شناخته شدن تشکل‌های سیاسی شان از سوی مجلس شدند که با مخالفت برخی از نمایندگان، به بهانه غیرضروری بودن این مسأله شدند. عده ای پا را فراتر گذاشته معتقد بودند اولأ وزارت داخله موظف به رسیدگی به این امر است و در ثانی باید تشکل‌ها‏ی سیاسی زنان قدغن شود. عده‌ای دیگر گفتند: اصل اجتماع سیاسی زنان اشکالی ندارد، ولی چون امکان فاسد شدن برخی توسط این تشکل‌ها وجود دارد، باید از تاسیس و تداوم آنها جلوگیری کرد. معدودی نیز در دفاع از این تشکل‌ها ابراز کردند: «اگر در آن مفسده‏ای راجع به دین و دنیا بروز کرد، آن وقت باید در آن را گل گرفت». سرانجام، مجلس رأی به غیرقانونی‌ بودن این تشکل ها داد که البته تأثیر چندانی بر فعالیت تشکل‌های سیاسی زنان نگذاشت.
برخورداری از حق رأی، علی رغم نقش موثر زنان در انقلاب مشروطه، چالش دیگری بود که ماده چهار نظام‏نامه انتخابات، آنان را درکنار محجورین، صغار، متکدیان و مرتکبین قتل و سرقت قرار داد و آنها را محروم ساخت. طبق ماده هفت نظام‏نامه، حق انتخاب ‌شدن نیز از ایشان سلب گردید. در سال ۱۲۸۷.ش/ ۱۹۰۸.م اصلاح نظام‏نامه در دستور کار نمایندگان مجلس دوم قرار گرفت اما بار دیگرکمیسیون نظام ‏نامه، زنان را از حق انتخاب‌ شدن و انتخاب‌کردن، محروم ساخت. در اعتراض به این تصمیم یکی از نشریات نوشت: «تا روزی‌ که زنان از حق رأی و ورود به مجلس، حتی برای تماشا کردن محروم‏اند، امید به ترقی در این کشور نیست».
تجربه سال های بعد طی دوران پهلوی اول و دوم، حکایت از حضور زنان آگاه، سیاست ورز و با کفایتی دارد که علاوه بر تعلق به خانواده هایی که فرصت حضور و نقش آفرینی سیاسی را بدیشان می داد، امکان تازه ای برای فعالیت های مدنی و سیاسی را در قالب عضویت در احزاب سیاسی را فراهم می ساخت. فارغ از ماهیت وجودی این احزاب و تأیید یا رد عملکرد ایشان، پشتوانۀ حزبی زنان فعال عرصه های مختلف، قدرت آنها را دو چندان می کرد و هر گاه حزب های متبوعشان از ضمانت اجرایی و قدرت سیاسی برخوردار بودند، آنها نیز علاوه بر بروز بهتر قابلیت های خود، امکان نیل به اهدافشان را هم قابل دسترس تر می دیدند. بدین جهت نقش احزاب سیاسی به عنوان یک مؤلفۀ غیرقابل اغماض دوچندان اهمیت می یابد. بدیهی است دست یافتن به منابع قدرت در این شرایط بیش از همه بر سازمان دهی درست احزاب متکی است و حضور زنان در احزاب سیاسی یکی از راه های دستیابی انها به منابع قدرت شمرده می شود. موضوع مهمی که حتی در جهان قدرتمند غرب و در رأس آن کشور پیشرفته ای چون آلمان که در عرصه های اقتصاد، سیاست و اثرگذار بین المللی نه تنها در اتحادیه اروپا، بلکه در تمامی کشورهای جهان، نقش مهمی دارد، با عبور از همین مسیر و با پشتوانه احزاب، به روی کار آمدن، افراد حزبی کارآمد، توانمند و صاحب رأی خود فرای از جنسیت مبادرت ورزیدند و در حال حاضر به عنوان نمونه موفقی از یک سیاست ورز متکی بر خرد جمعی، پشتوانه اقتصادی بالای حزبی و قدرت سیاسی چون آنگلا مرکل را به عنوان صدراعظم آلمان فدرال در رأس صاحبان قدرت برتر دنیا به حکومت نشانده است. در همین چارچوب و با توجه به حفظ منافع ملی آلمان و رعایت تعادل در همه طبقات و اصناف و احزاب رسمی که حق حیات و اداه فعالیت دارند، صدراعظم موظف به استفاده از همه نیروهای کارآمد اعم از زن و مرد از میان تمامی احزاب آلمانی است و نه فقط حزب متبوع خود.
در اواخر دوره پهلوی و طی آمار مربوط به سال ۱۳۵۷ حدود ۳۸ درصد دانشجویان دانشگاه‌های ایران زنان بودند. با وجود افزایش باسوادی زنان، نگرش آنان نسبت به نقش سنتی و نیز جایگاه فرودست خود تغییری نکرده بود. درست قبل از انقلاب سال ۱۳۵۷، ۱۵۰۰ زن در مقام های ارشد مدیریتی در سطح کشور، ۲۲ زن در مجلس شورای اسلامی، ۵ شهردار، و ۳۳% کل مشاغل آموزش عالی ایران بر عهده زنان بود که در مقایسه تاریخی روند حضور زنان طی یکصد سال اخیر، حکایت از تلاش رو به رشد زنان جهت حضور و نقش آفرنی مؤثر نه فقط در اجتماع بلکه در حیطه حکمرانی و سیاست کشور داشته اند. نقش بی تردید زنان در جنبش های منجر به انقلاب اسلامی بدان حد حائز اهمیت بود که رهبر کبیر انقلاب، امام خمینی بارها فرمودند که این انقلاب بر دوش زنان ایران به پیروزی رسید. حضور زنان مبارز و با کفایتی چون مرضیه دباغ نه فقط در مبارزات مسلحانه و به عنوان چریک انقلاب، که به عنوان سفیر دولت ایران در روسیه، یادآور حزم اندیشی و تدبر و کفایت سیندخت اسطوره ای است که حامل مهم ترین پیام های رهبر انقلاب به گورباچف بود.
همچنین در عرصۀ سیاست ورزی مبتنی بر عالی ترین وجه دین مبین اسلام و مذهب تشیع و با تکیه بر فقاهت و اجتهاد، از منیره گرجی به عنوان مجتهد مسلم حاضر در مجلس خبرگان که پشتوانه ای بی بدیل در تبیین مصداق رجال سیاسی است باید نام برد که در سایۀ مکتب همین افراد و بزرگ زنان، بسیاری از نمادهای عینی زنان سیاستمدار، باکفایت، مدبر، معتدل، متخصص و دغدغه مند به منصه ظهور رسیده اند که این بار با خیل عظیمی از زنان و دختران جامعه خود برای تحقق مطالبات تاریخی حفظ شأن، منزلت، کرامت، تخصص و توانمندی های زنانه طی سال های اخیر نقش آفرینی شایانی داشته اند. از عرصه های علمی گرفته، تا فرهنگی، ورزشی، اقتصادی و سیاسی. نسل آگاه و مطالبه گر و با تجربه ای که با موانع کلیشه ای فقدان تجربه، عدم توانمندی و ناکارآمدی بیگانه اند و خود مصادیق مقایسه عینی و ملموس دستاوردهای مدیریتی و سیاست ورزی این سال ها با همتایان مرد خود هستند.
برون رفت از گمنامی و انفعال عالی ترین نهاد حوزه زنان و خانواده طی سال های اخیر با همه محدودیت های اجرایی که تنها در مقام مشورتی پذیرفته شده، چنان نشاطی در جامعۀ فرهیخته، خردمند و دردآشنای کشور ایجاد کرده، که برترین زنان متخصص، سیاست ورز و فعال در عرصه های مدنی، اجتماعی، قومی، حقوقی، سیاسی و …. را بر آن داشته نه به عنوان کسب امتیاز و سمت و دریافت مزایای مادی، که به عنوان فعالیتی جهت تقویت و تدبیر منزل بزرگی به وسعت ایران دست به کار شوند و با دریافت احساس وظیفه به جای وظیفه مادی در بخش های مختلف همسو با مسئول مستقیم آن معاونت محترم، سرکار خانم مولاوردی، به ادای این وظیفه بپردازند. نتیجۀ این تلاش، کارنامۀ ۴ ساله ای است که مسلمأ انتشار آن برای نسل کنونی، سند فعالیت زنانی از جنس تدبیر، کفایت و تعلق خاطر به اعتلای این سرزمین است و برای آیندگان اوراق تاریخ تلاش و فعالیت های ظرفیت های زنانه در عرصۀ سیاست های کلان کشور.
چشم پوشی از این ظرفیت ها نه تنها جفا به زنان توانمند و خردورز و سیاستمدار است، که خسران غیرقابل جبرانی برای این سرزمین خواهد بود که با نادیده گرفتن زنان سازنده، آفریننده و خلاق، خمول و خمودگی بیش از نیمی از جمعیت کشور را موجب می شود و با محروم کردن خود از فرصت های غیرقابل بازگشت آتی، انبانی از حقوق استیفا نشده، مطالبات وعده داده شده و غفلت از قانون شرعی و رسمی کشور را برجای خواهد گذارد. چه بس زود دیر باشد که آیندگان نیز تاریخ این ایام و چشم های خفته بر خردورزی های دلسوزانه زنان این مرز و بوم را روایت کنند و توجیهی برای همه این مطالبات خواسته شده نباشد. در حالی که منحنی رو به رشد نقش زنان در همه کشورها حتی کشورهای در حال جنگی چون عراق و افغانستان نیز نوید تغییرات جدیدی در حوزه زنان می دهد، با وجود داشتن پیشینه ای به درازای تاریخ و حتی ۴۰ سال گذشته انقلاب اسلامی، و سرمایه های ارزشمندی چون بانوانی که در فوق بدانها اشاره شد، آهنگ رشد کشور را با حضور عالمانه، متعهدانه، شایسته سالارانه و خردمندانه زنان دلسوز و کارآمد کشور پیوند زده و شعارهای انتخابات با مطالبات آن ایام به هم گره زده شود.

گزارش نشست «نقش اقتصادی و کارآفرینی زنان در تاریخ زنجان»

photo6016973294927980858

در ابتدای این گردهمایی، مریم فتحی – مسئول انجمن زنان پژوهشگر تاریخ دفتر زنجان- ضمن تشریح پیشینه و اهداف انجمن پژوهشگران، تاریخ و تاریخچه فعالیت‌های زنان زنجانی را موثر در اقتصاد ادوار مختلف تاریخ دانست و گفت: این انجمن در راستای معرفی هنرمندان، برگزاری نشست‌ها و گردهمایی‌های مختلف در حال فعالیت است.
فتحی ادامه داد: ضرورت بحث اقتصاد در عصر حاضر باعث شد تا تدارک برگزاری این نشست دیده شود.
یکی از سخنرانان اصلی این مراسم دکتر شهلا بختیاری، عضو هیئت علمی دانشگاه و دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا بود. محور اصلی سخنان بختیاری، نقش زنان در اقتصاد دوران صدر اسلام بود. وی با تاکید بر لزوم حضور زنان در جامعه، افزود: زنانگی منافاتی با کسب‌وکار ندارد و همواره در طول تاریخ چرخ اقتصاد بر دوش زنان چرخیده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه ضمن یادآوری اینکه بزرگترین محققان حوزه علوم انسانی، انسان‌ها را به‌عنوان سرمایه می‌بینند، گفت: در حال‌حاضر سرمایه اصلی کشورها انسان‌ها هستند. شهلا بختیاری ادامه داد: براساس اعتقاد ارسطو، اقتصاد علمی زنانه است؛ زیرا از تدبیر منزل به‌وجود آمده است.
بختیاری با اشاره به تاکید دین اسلام بر رعایت کرامت انسانی، خاطرنشان کرد: مبانی عقیدتی ما مخالفتی با کسب‌وکار زنان ندارند.
نیروی انسانی مستعد قدرت‌آفرین است
فاطمه کرباسی، مدیرکل دفتر ریاست سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری یکی‌دیگر از سخنرانان این نشست بود. کرباسی ضمن توضیح درخصوص تفاوت مدیریت، کارآفرینی را به سه گروه کارآفرینی انفرادی، کارآفرینی اجتماعی و کارآفرینی سازمانی تقسیم کرد.
وی در رابطه با کارآفرینی اجتماعی، گفت: این نوع کارآفرینی به‌دنبال کسب‌وکار و سود نیست و در فضای ثابتی قرار ندارد، بلکه برای کمک به یک قشر اجتماعی خاص و ایجاد یک حرکت فرهنگی – اجتماعی است.
مدیر‌کل دفتر ریاست سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در بخشی از سخنان خود از پرفسور مریم میرزاخانی یاد کرد و ضمن گرامیداشت یاد این نخبه ایرانی و ابراز ناراحتی از درگذشت او، کارآفرینی را امری آموزشی و یادگرفتنی عنوان کرد.
فاطمه کرباسی با اشاره به اهمیت سرمایه انسانی در عصر حاضر، تصریح کرد: در گذشته از انسان‌ها به‌عنوان منابع انسانی یاد می‌شد، ولی حالا در قرن ۲۱ انسان به‌عنوان یک سرمایه پراهمیت شناخته می‌شود.
کرباسی ادامه داد: در سال ۲۰۱۵ براساس شاخص‌هایی مانند استعداد، رقابت‌پذیری و حضور در اجتماع، کشور ایران در سرمایه انسانی از بین ۱۲۴ کشور جهان با کسب ۶۳ امتیاز، رتبه ۸۰ را به‌دست آورد و این در حالی است که ایران در گذشته نودودومین کشور جهان از لحاظ شاخص سرمایه انسانی بوده است.
وی در ادامه ضمن طرح سوالاتی در رابطه با سیستم و نظام آموزشی و تاثیرگذاری آموزش‌ها در شاخص‌های سرمایه انسانی، گفت: فنلاند با کسب امتیاز ۸۶ از ۱۰۰ توانسته است رتبه اول را در زمینه سرمایه اجتماعی کسب کند و این در حالی است که فرانسه در مقام چهاردهم و ایالات متحده آمریکا در رتبه هفدهم در جهان قرار دارند.
مدیرکل دفتر ریاست سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با تاکید بر قدرت‌آفرینی نیروی انسانی مستعد برای کشور، خاطرنشان کرد: برای پرورش استعدادها و بروز آن‌ها باید در آموزش مهارت‌های کاری و حتی زندگی جدی باشیم تا مردم ما جزء سرمایه‌های انسانی باشند، نه هزینه‌های انسانی.
یکی‌دیگر از حاضران نشست «نقش اقتصادی و کارآفرینی زنان در تاریخ زنجان» فرح جمالی، مدیرعامل موسسه روزبه بود. جمالی در ابتدای سخنان خود ضمن گرامیداشت یاد و خاطره پرفسور مریم میرزاخانی، از جمع حاضر خواست با قیام و قرائت فاتحه‌ای از این نخبه ایرانی یاد کنند. او ضمن تشریح نحوه عملکرد و روند مدیریتی و کارآفرینی این موسسه خیریه، گفت: کارآفرینی فرآیندی ادامه‌دار است و فرد کارآفرین با در اختیار گرفتن منابع مدیریت می‌کند.
جمالی ادامه داد: موسسه روزبه با ایجاد یک کسب‌وکار، در پی ایجاد یک کارآفرینی اجتماعی است.
وی در بخشی از سخنان خود با پرداختن به موضوع لزوم توجه به اقشار آسیب‌پذیر و توانمندسازی و استعدادیابی این افراد، گفت: کارآفرینی اجتماعی تعریف و پیاده‌سازی مهارت‌های جدید کسب‌وکار است تا به نیازهای جامعه هدف پاسخ داده شود.
مدیرعامل موسسه روزبه با اشاره به موسساتی که در سایر استان‌ها با الگوبرداری از موسسه روزبه زنجان تاسیس شده‌اند، گفت: در حال‌حاضر در ۱۰ استان کشور با اشتغالزایی برای ۳۰ نفر در هر استان، کسب‌و‌کار روزبه زنجان مورد الگوبرداری قرار گرفته است.
وی در ادامه از تاسیس شعبه موسسه روزبه زنجان در شهرستان سلطانیه خبر داد و از مسئولان حاضر در مراسم خواست تا با کمک به رونق گردشگری و اقتصادی این منطقه، به جامعه هدف موسسه روزبه یاری رسانند

گزارش نشست علمی مرداد ماه

photo6037134219307755785

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار کرد: “معرفی و شرح کتاب فرهنگنامه زنان ایرانی و پارسی گوی از آغاز تا مشروطه”
نویسنده: محمدحسن رجبی(دوانی)
سال چاپ: ۱۳۹۴
قطع کتاب: وزیری
بدنبال سلسله سخنرانی های ماهانه انجمن زنان پژوهشگر تاریخ ، در چهارم مرداد ماه انجمن میزبان جناب اقای محمد حسن رجبی دوانی نویسنده کتاب فرهنگنامه زنان ایرانی و پارسی گوی بود .
در این نشست که با شرکت برخی از اعضای انجمن و پژوهشگران حوزه زنان برگزارشد ، نویسنده محترم به شرح اجمالی از کتاب پرداخت . کتاب در سال ١٣٧۴تدوین شد ه بود وبنا به دلایلی اجازه چاپ نیافته بود . در ان زمان شرح حال ۵٩٢نفر اورده شده بود . در چاپ جدید سال ١٣٩۴زندگانی بیش از ۹۰۰ بانوی برجسته و نامدارایرانی از عصر مادها تا دوره مشروطیت که در قلمرو جغرافیای فرهنگی ایران، منشأ آثار علمی، دینی، فرهنگی، هنری، سیاسی و اجتماعی بوده اند اورده شده است . بسیاری از آنان ایرانی اند و در سرزمین اصلی ایران زیسته اند، و بسیاری نیز غیر ایرانی بوده و در خارج از مرزهای سیاسی ایران زندگی می کرده اند، اما آثاری به زبان فارسی پدید آورده اند. برخی هم مولد و موطنشان نامعلوم است، اما پدر یا تبار ایرانی داشته اند، و تعداد انگشت شماری هم زنان غیر ایرانی هستند که در ایران مدفون اند و نزد مردم ایران از قداست و احترام ویژه ای برخوردارند. در این اثر ارزشمند نویسنده کوشیده است تا شرح حال مختصر ولی موثق و نسبتاً جامعی از بانوان نام آور فرهنگ ایرانی شرح دهد. بدین منظور در نگارش آنها ازبیش از سیصد کتاب فارسی و غیر فارسی استفاده کرده است. در مواردی هم که شرح حال های موثق و معتبری در برخی کتاب های دانشنامه ای یا غیر دانشنامه ای یافت شده، نو یسنده ترجیح داده از تألیف مجدد خودداری کرده و از همان ها با ویرایش و تلخیص و با ذکر مأخذ استفاده کند. دامنه تاریخی سرزمینی فرهنگنامه بگونه ای است که شامل زنان افغانستان ، پاکستان ، هندوستان ،تاجیکستان و ازبکستان و زنان عراق ، سوریه ، مصر را که در ارتباطات فرهنگی سیاسی با ایران بودند را شامل شده است .
گستره موضوعی فرهنگنامه شامل:
شعر و ادبیات، عرفان ،روزنامه نگاری، کتابت، اواز خوانی ، پزشکی و دارو سازی و امور خیریه و وقف و مساجد و مدارس و اماکن مقدس و ….. می باشد .
کتاب با قطع وزیری در ۴٠٠صفحه تدوین شده است اما در مقام مقایسه با فرهنگ های زندگینامه ای زنان، بدون سانسور شهصیتهای منفی و مثبت زنان را به تصویر کشیده است . به عنوان مثال نام و شرح خانم صدیقه دولت ابادی که در دایره المعارف زن ایرانی در سال ٨٢ناپیداست ، در این کتاب اورده شده است و این گواهی بر مستند و متقن بودن کتاب می باشد . یکی از نکاتی که باید در چاپهای بعدی کتاب به ان توجه شود اوردن مدخلها در ابتدای کتاب است .
در پایان کتاب پیوستی هم آمده که حاوی اطلاعات مختصر از اماکنی است که به نام بانوان نامگذاری شده است؛ همچون آرامگاه ها، امامزاده ها، زیارتگاه ها، بازارها، برج ها، بقعه ها، پل ها و غیره. چون وجه انتساب این اماکن به آنان، بیانگر وجود بانوان شاخصی بوده که در زمان خود شهرت داشته یا بعد از مرگ اشتهار یافته اند اما از زندگی آنان اطلاعات روشنی در دست نیست، لذا این اماکن خود مستقلاً مدخل شده اند.
در پایان نشست اقای رجبی دوانی بر ادامه تدوین فرهنگنامه زنان از مشروطه تا دوره انقلاب اسلامی توسط دوستداران این عرصه تاکید نمودند .

اطلاعیه نشست ماهانه مرداد ماه

اطلاعیه

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با همکاری پژوهشکده اسناد و کتابخانه ملی برگزار می¬کند:
موضوع:
معرفی و بررسی کتاب فرهنگنامه زنان ایرانی و پارسی گوی (از آغاز تا مشروطه)

سخنران:
محمد حسن رجبی
زمان:
چهارشنبه ۴/۵/۹۶ ساعت: ۱۶:۰۰ الی ۱۸:۰۰
مکان:
بزرگراه حقانی(شرق به غرب )؛نبش خیابان کوشا؛ساختمان آرشیو ملی ایران؛ طبقه هفتم؛ سالن پرهام

شرکت برای عموم آزاد است

نشست علمی نقش اقتصادی و کارآفرینی زنان در تاریخ زنجان

photo6008124803304762004

اطلاعیه

انجمن زنان پژوهشگر تاریخ شعبه زنجان با همکاری شهرداری زنجان برگزار می¬کند:
موضوع:
نقش اقتصادی و کارآفرینی زنان در تاریخ زنجان

سخنرانان:
خانم دکتر شهلا بختیاری(عضو هیئت علمی دانشگاه و دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا)
خانم کرباسی(مدیر کل حوزه ریاست،معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری)
دکتر فرح جمالی(موسس و مدیر موسسه خیریه روزبه زنجان)
زمان:
چهارشنبه ۲۸/۴/۹۶ ساعت ۱۷:۰۰الی ۲۰:۰۰
مکان:
فرهنگسرای زندگی، پارک بزرگ بانوان شهرداری زنجان
شرکت برای عموم آزاد است

گزارش جلسه کمیته ارتباطات ۲۴/۴/۹۶

photo6008156525933210227

دومین جلسه گروه ارتباطات شنبه مورخ ۲۴/۴/۱۳۹۶ با حضور اعضای آن خانم ها: محتشمی پور؛ رسولی؛ آل احمد؛ احیایی؛ معزی در دفتر انجمن برگزار گردید. در این جلسه مقرر شد محتوای تمامی ویژه نامه های انجمن که برای همایش ها؛ بزرگداشت ها و غیره چاپ می شود زیر نظر گروه ارتباطات باشد. در این جلسه مسئول سایت خانم جواهری انتخاب شد که قرار شد در رابطه با حوزه های مختلف سایت مانند قرادادن مقالات، بخش تاریخ شفاهی، بخش سمینار ها و دیگر محتوای سایت بقیه اعضای ارتباطات همچون خانم آل احمد به مسئول سایت کمک کنند. همچنین برنامه ماهانه نقد کتاب یا معرفی کتاب از دیگر مصوبات این جلسه بود که هرماه دوشنبه ها در دفتر انجمن برگزار می گردد. بر این اساس قرار شد جلسات گروه ارتباطات نیمه هر ماه دوشنبه ها قبل از شروع نقد کتاب برگزار گردد. بر اساس پیشنهاد اعضا سه معرفی کتاب برای ماه های آینده انتخاب شد.

اسامی معرفی کتاب هایی که پیشنهاد شد:
۱: معرفی یکی از کتب سرکار خانم دکتر کراچی
۲: معرفی کتاب زنان در خاورمیانه
۳: معرفی کتاب نقش مدارس دخترانه در توسعه اجتماعی

گزارش نشست ماهانه زن در تاریخ و فرهنگ ایران (منطقه لرستان)

photo5976631435915798781

بسمه تعالی

زن در تاریخ و فرهنگ ایران (منطقه لرستان)

نقش زنان در تاریخ و فرهنگ ایران
چهارشنبه ۱۴ تیرماه ۱۳۹۶ انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی نشستی را در ساختمان آرشیو ملی ایران برگزار کردند. در ابتدا این جلسه سرکار خانم دکتر اسماعیلی رویس هیئت مدیره انجمن ضمن خیر مقدم به حاضرین درباره همایش پیش رو انجمن توضیحاتی را ارائه دادند. این همایش درباره زن در منطقه غرب می باشد که قرار است در اردیبهشت ۱۳۹۷ برپا شود. به زودی فراخوان همایش اطلاع رسانی می شود تا کسانی که در این حوزه علاقه مند هستند مقالات خود را تهیه کنند. سپس سرکار خانم فریده غلامرضایی پژوهشگر تاریخ سخنرانی خود را اینگونه آغاز کردند.
زنان به عنوان نیمی از افراد جامعه، که اتفاقاً به دلیل پرورش نسل بعدی بسیار در آینده یک سرزمین مؤثرند، موضوع تحقیق بسیاری از محققین و تاریخ‌نگارانند.
آنچه پیش رو دارید جمع‌بندی و دیدگاه یکی از بانوان انجمن تاریخ درباره بالا و پایین‌های نقش زنان در این سرزمین است.
تمدن امروز و شکل‌گیری و ادامه آن بی‌شک بر پایه مذاهب و فرهنگ‌های گذشته استوار است. علوم گذشتگان و بررسی آن ما را به راز و رمزهایی رهنمون می‌شود که با مطالعه تاریخ و فرهنگ به جای مانده از آن ایام، می‌توان تحلیل درست و دقیقی از تمدن آن روزگار و اثر آن بر شرایط فعلی جامعه یافت.
بی‌شک تأثیر زن، در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و اهمیت او، به عنوان نیمی از پیکر انسانی که زاینده نیمه دیگر است در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی اثر چشمگیری داشته است.
مادربودن که بنیادی‌ترین ویژگی زن است توانست اهمیت وجود او را به جوامع باستانی گوشزد کند. زن به‌عنوان موجودی که زایش از او نشأت می‌گرفت. باعث بقا و تولیدمثل و بوجود آمدن نسل بود.
زن به عنوان نخستین سازنده خانه، به عنوان نخستین کشاورز و بذرافشان و نخستین سازنده ظروف، زیرسازی بخش مهمی از تمدن را به نام خود ثبت کرده است.
نخستین انقلاب کشاورزی در دوره نوسنگی
نخستین انقلاب کشاورزی در دوره نوسنگی به دستان پرتوان و ظریف زن شکل گرفت همه این کارها و وظایف و خلق کردن‌ها، اهمیت او را در بین اقوام آن دوران سبب شد و کم‌کم باعث عدم تعادل بین وظایف زن و مرد شد، این عدم تعادل کم‌کم به برتری زنان بر مردان منجر شد و دوران مادرسالاری و زن‌سالاری را به‌وجود آورد.
زن، مادر و سرور طبیعت شناخته شد و مظهر باروری و حاصلخیزی و برکت بود و جلوه‌ای آسمانی به خود گرفت.
دوران زن‌سالاری و مادرشاهی
دوران زن‌سالاری و مادرشاهی به ترتیبی که ذکر شد و بر اثر اهمیت فعالیت زنان آن دوران صورت گرفت. نقش‌های زیادی که زنان آن روزگار ایفا می‌کردند از دلایل مادرسالاری است.
تندیس‌ها و نگاره‌های به جای مانده از آن دوران، نشان می‌دهد که زایش به عنوان نماد قد برای زنان شناخته می‌شده و همین امر، جلوه‌ای آسمانی به زن بخشید.
برتری زن در توانایی‌های او در ایفای نقش‌های فراوان از جمله امور اقتصادی و فرزندپروری از دیگر عوامل قدرت او بود.
زن عامل خویشاوندی و ناظر بر ارث و میراث بود. نقش اساسی زن در جوامع کشاورزی در اذهان انسان باستانی او را تجلی‌گاه آفرینش و قدرت می‌دانست. در همین دوران بود که پرستش بانو خدایان شکل گرفت چون از دید آنان حیات از زن آغاز می‌شود.
زن مادر انسان مادر زمین و مادر کویر
زن به عنوان مادر انسان، زنجیره اتصال خانواده بود و همین باعث شد همه به سالاری زن، گردن نهند، زن ناقل خون قبیله به خالص‌ترین شکل بود این نگاه اولویت‌مدارانه نسبت به زن از ویژگی اصلی ساکنان زمین ایران بود.
زن در تاریخ و فرهنگ لرستان
لرستان به عنوان بخشی از ایران، نیز از این دیدگاه مقدس و خاص به زن می‌نگریست برای درک بهتر موضوع، ابتدا باید بدانیم لرستان فعلی به کدام مناطق اطلاق می‌شود.
لرستان، به عنوان بخشی از کوهپایه‌های زاگرس است که از چهل هزار سال پیش مسکونی بوده است.
با توجه به نقاشی و نگاره‌‌های منقوش در غارها به باستان‌شناسان ثابت شد.
قدمت حضور انسان در این سرزمین در مناطقی به پنجاه هزار سال نیز می‌رسد.
ایران‌شناسانی مانند جرج کامرون، در مورد اقوام لرستان، تحقیقات فراوانی کرده‌اند. طبق تحقیقات آنان در عهد قدیم ایلام شامل خوزستان، لرستان و پشتکوه (ایلام فعلی) و کوه‌های بختیاری بوده است. مهم‌ترین شهر ایلامی‌ها، شوش با قدمت ۶ هزار سال که پایتخت ایلامی‌ها بوده است، ماداکتو، نیز از شهرهای دیگر این سرزمین بوده است.
تمام مردمانی که در مغرب ایران با هم زندگی می‌کنند با هم پیوند روحی خاصی داشته‌اند.
در دولت ایلام اقوامی مانند کاسی‌ها، ایلامی‌ها و لولوبی‌ها و گوتی‌ها ساکن بوده‌اند. قدیمی‌ترین ساکنان لرستان، اجداد لرهای کنونی هستند که نام آنها در متون آشوری ثبت شده است.
کاسی‌ها را اجداد لرها می‌دانیم که قوم بسیار قوی بوده‌اند و در فکر تصرف بین‌النهرین، در قرن هجدهم پیش از میلاد بر تخت جانشینان حمورابی تکیه زدند.
مدت ۵۷۶ سال یعنی، ۶ قرن لرها بر بابل حکومت کردند.
لرستان با این سابقه هزاران قصه در خود نهان دارند. سرزمینی که فرهنگ و تمدنش و آداب و رسومش آمیخته‌ای از فرهنگ باستانی ایران کهن است.
حکومت پادشاهی ایران در این منطقه، بر پایه مادرتباری بوده است و زنان خاندان سلطنتی حق حکومت داشته‌اند. جلوس بر تخت شاهی از طریق نسب مادری قابل انتقال بوده است.
در عمل مردان خاندان سلطنتی، وظایف حکومتی زنان را انجام می‌دادند و البته حق رسیدن به پادشاهی از طریق مادر منتقل می‌شد. در متون باقی مانده از این مقطع زمانی بارها به ذکر نام مادر، خواهر یا دختر پادشاه برمی‌خوریم.
حق پادشاهی و سلطنت وقتی به پسران مادری می‌رسید برادران به ترتیب، سلطنت می‌کردند. ازدواج خواهر و برادر و حتی در مواردی ازدواج مادر با پسر، در این مقطع به چشم می‌خورد. این ازدواج با محارم در هخامنشیان و ساسانیان نیز به چشم می‌خورد، مثلاًٌ ازدواج کمبوجیه با خواهرش آتوسا از این نمونه است.
بسیاری از مسائل فرهنگی هخامنشیان برگرفته از فرهنگ ایلام می باشد.
زن در این ایام از احترام خاص برخوردار بوده و میزان ارث پسران و دختران از خانواده به یک اندازه بوده است. زنان سندها را امضا می‌کردند و حتی در موارد دادخواست به دادگاه‌ها ارائه می‌کردند. مجسمه‌ها و تندیس‌های باقی‌مانده از آن زمان، بیشتر به صورت زنان بوده، وقتی پسری به سلطنت می‌رسید، مادرش به او اولویت داشته، چرا که این فرزند زاده او بود.
در نیمه هزاره دوم، که عصر طلایی ایلام است، پادشاهی بسیار معروف به حکومت می‌رسد که همسرش بنام ناپیراسو، زن بسیار قدرتمند و قوی بوده است، تندیس به‌جای مانده از او از مفرغ ساخته شده که ارتفاع قد آن ۷۵/۱ می‌رسد.
به‌طور کلی در ایران کهن، زن مظهر حیات و آفرینش و مظهر باروری بوده است. در نقاط مختلف کوهدشت لرستان، تندیس‌های فراوانی به شکل زن پیدا شده است. در این ایام خدای فراوانی را به صورت زن تصویر می‌کرده‌اند.
ایزدبانو، آناهیتا که مقام بسیار بالایی داراست و اهمیت آن در حد اهورامزدا بوده است به احتمال یاد خاستگاهش از سرزمین ایلام بوده و پرستش او از همین منطقه آغاز شده است.
در برنزها و تندیس‌های بجا مانده دو تصویر دیده می‌شود، خدای سروش و خواهرش به نام الهه اشی که آئین میترائیسم و مهرپرستی نیز مربوط به عصر آنان است و در میان آثار مفرغی لرستان دیده می‌شود.
اشی ایزدبانوی باروری و بارداری است و فرشته آبادانی و نگهبان جوانان و دوشیزگان آماده ازدواج بوده است.
در کتاب اوستا نیز آناهیتا جز بالاترین ایزدبانوان است. به استناد بسیاری از کتاب‌ها و متون باقیمانده از آن عصر الهه اشی و الهه آناهیتا یکی هستند.
ورود آریایی‌ها
این برتری زنان با ورود آریایی‌ها به پایان رسید. با ورود آریایی‌ها که فرهنگ‌شان، فرهنگ مردسالاری بود، دوران مادرتباری در ایلام نیز به پایان رسید و ساکنان این منطقه فرهنگ تازه واردان را به خود گرفتند.
زنان اندک‌اندک قدرت نفوذشان را از دست دادند و کم‌کم فرزند پسر، ارزش خاص و بالایی یافت.
دولت ماد، دولتی بود که بر اساس تعدد زوجات و مردسالاری اداره می‌شد. ولی حتی در همین دوران نیز زنان شاخص وجود داشتند و در لرستان، زن بسیار شاخصی که متعلق به آن عصر است یوتاب نام دارد او خواهر آریو برزن فرمانده سپاه داریوش سوم بود. یوتاب به کمک برادرش در کوه‌های بختیاری اسکندر را شکست دادند ولی عاقبت شکست سختی خوردند و نام نیکی از خود برجای نهادند.
در نهایت فرهنگ مردسالاری اقوام آریایی بر ساکنان ایلام اثر می‌گذارد و در این تقابل فرهنگی، فرهنگ غالب می‌شود. این برنامه پس از مطرح شدن پرسش و پاسخ در خصوص موضوع زنان لرستان توسط حاضرین پایان یافت